01/08/2024
وڪيل ڪيول ڪمار
هان ڏاريندڙ روڊ حادثا, سبب ۽ قانون...!
روڊ حادثا روز جو معمول بڻجي ويا آهن. ڪالھ به ٿرپارڪر ۾ سلام ڪوٽ ويجهو هڪ ننڊڙو اسڪول جو شاگرد ڊمپر هيٺ چيڦاجي اجل جو شڪار ٿي ويو. اهڙا هان ڏاريندڙ حادثا هر روز هاء وي کان ويندي ٻهراڙين جي روڊ رستن تي عام جام ٿين پيا.
سوال اهو آهي ته ڇا اهڙن حادثن کي روڪڻ ۽ حادثي جي صورت ۾ ڪو ڪرمنل يا سول قانون موجود آهي؟
جواب جي ها, بلڪل آهي!
اسان وٽ عام طور تي روڊ حادثي يعني ايڪسيڊنٽ ٿيڻ جي صورت ۾ پوليس پاڪستان فوجداري قانون (پاڪستان پينل ڪوڊ) جي قلم 320 (قتل خطا تيزرفتاري يا اڻڍنگائتي ڊرائيونگ جي سزا) ۽ 287 (مشين ذريعي غفلتي عمل) جي تحت ايف آء آر ڪٽيندي آهي پر تمام ٿورڙي تعداد ۾ اهڙا ڪيس ڪيفرڪردار تائين پھچندا آهن گهڻو ڪري فوتي جا مائٽ مجرم کي معاف ڪري ڇڏيندا آهن ۽ ائين زميدار قانون جي پڪڙ ۾ نه ايندا آهن.
روڊ حادثا گهڻو ڪري تيزرفتاري, گاڏين جو ڊرائيور جي ڪنٽرول کان نڪرڻ, اچانڪ جانور وغيره جو اچڻ, فني خرابي جي صورت ۾ بريڪ نه لڳڻ, ڊرائيور جو نشي يا اوڄاڳي جي صورت ۾ گاڏي هلائڻ, ننڊين گاڏين جهڙوڪ: موٽر سائيڪل, ڪار, سوزوڪي, وغيره جو رانگ سائيڊ ۾ اچڻ جي صورت ۾ ٿين ٿا.
هاڻ اسان جيڪڏهن قانوني نقطئي نظر سان ڏسون ته مٿيان حادثا ٽريفڪ قانون جي سنگين ڀڃڪڙي جي ڪري ئي ٿين ٿا پر اسان وٽ بدقسمتي سان ماڻهن کي قانون جي خبر ئي نه آهي پر جيڪر آهي ته ان تي عمل درآمد نٿو ٿئي.
هاڻ اچو ته حادثاتي موت جي صورت ۾ سول قانون تي نظر وجهون.
Fatal Accident Act, 1855
فيٽل ايڪسيڊنٽ ايڪٽ 1955 اهڙن ئي حادثاتي موت جي صورت ۾ فوتي جي وارثن جي لاء معاوضي جي متعلق آهي.
حادثاتي موت جهڙوڪ : بجلي جو ڪرنٽ لڳڻ, باھ ۾ سڙڻ, پاڻي ۾ ٻڏي مرڻ, اسپتال ۾ عملي ۽ ڊاڪٽرن جي غفلت سبب مرڻ, روڊ حادثن ۾ مرڻ, وغيره نمايان آهن.
اهڙي صورت ۾ هن قانون جي تحت سول ڪورٽ سڳوري ۾ حادثي جي زميدار جي خلاف ڪيس داخل ڪري سگهجي ٿو.
هي هڪڙي قسم جو معاوضي جو قانون آهي جنهن ۾ ڪيس ثابت ٿيڻ تي زميدار کي ڳرو معاوضو ڀرڻو پوندو آھي.
ھي قانون پاڪستان فوج داري قانون کان ھٽي ڪري آھي مٿي زڪر ڪيل پاڪستان فوج داري قانون جي قلم 320 ۽ 287 ۾ ديئت (خون جي ٺاھ جي صورت ۾ ھڪ قسم جو معاوضو جيڪو ھن وقت تقريبن 2500000 آھي)
۽ 10 سال قيد جي سزا تجويز ٿيل آھي پر ھن قانون جي تحت فوتي جا وارث سول مقدمو يعني فرياد ڪري سگھن ٿا. اھڙي ڪيسن ۾ ھون ته انساني جان جي ڪا به قيمت پئسن جي صورت ۾ نٿي لڳائي سگھجي پر تنھن ھوندي به قانون فوتي جي وارثن کي اھڙو معاوضو ھيٺين صورت ۾ ڏي ٿو جھڙوڪ: فوت ٿيڻ وقت فوتي جي عمر جيڪر 25 سال آھي ۽ هو هر مهيني 25000 ڪمائيندڙ هو ۽ ھن جي خاندان جي وڌ ۾ وڌ ڄمار (عمر جي شرع) 75سال آھي ته ايندڙ 50 سالن ۾ زنده هئڻ جي صورت ۾ همراه جي 50 سالن آمدني 12,500,000 رپيا رقم ٿئي ها ان کان علاوه فوتي جو ذاتي خرچا پر جيڪڏھن شادي شده آھي ته ٻارن جا خرچا, ڪفن دفن جا خرچا ۽ ٻيا خرچ شامل آھن سڀئي گڏائجن ته 50,000,000 تائين وڃي دعوئ بيهي ٿو جيڪا هڪ وڏي رقم آهي ڪورٽ سڳوري ۾ ثابت ٿي وڃ ۽ زميدار کي ڀري ڏيڻي پوي ٿه ڪيترائي ڊمپر ڊرائيور, نشئي, تيز رفتاري وارا ۽ ٽريفڪ قانون جي پاسداري نه ڪندڙ ضرور سوچيندا.
اسان سڀني تي اھا زميداري آھي ته ٺھيل ٽريفڪ قانون جي پاسداري ڪيون ۽ حادثي جي صورت ۾ ڪرمنل توڙي سول ڪيس داخل ڪري ڏوھاري کي منتقي انجام تائين پهچايون ۽حڪومت تي پڻ اھا زميداري عائد ٿئي ٿي ته روڊ حادثن جو الڳ سان قانون ٺاھي جنھن ۾ سخت سزائون تجويز ڪيون وڃن.
Kewal Kumar Advocate High Court.
K.K Law Associate, Hyderabad.
