03/06/2026
Монгол Улсад 2026 он гарснаас хойш өнөөдрийг хүртэл хугацаанд shuukh.mn цахим санд нийт 5,383 эрүүгийн хэрэг шийдвэрлэгдсэнээс 380 хэрэг нь залилах гэмт хэрэгтэй холбоотой байна. Энэ нь нийт шийдвэрлэгдсэн эрүүгийн хэргийн тодорхой хувийг эзэлж байгаа бөгөөд залилах гэмт хэрэг нь нийгэмд түгээмэл үйлдэгдэж буй гэмт хэргийн нэг хэвээр байгааг харуулж байна.
Залилах гэмт хэрэг гэдэг нь бусдын эд хөрөнгө болон эд хөрөнгийн эрхийг хуурч мэхлэх, итгэл эвдэх, төөрөгдөлд оруулах замаар хууль бусаар олж авах үйлдлийг хэлнэ. Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн 17.3 дугаар зүйлд энэхүү гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнийг тодорхойлсон бөгөөд бусдын эд хөрөнгийг хуурч, баримт бичиг болон цахим хэрэгсэл ашиглах, зохиомол байдлыг зориудаар бий болгох замаар бусдыг төөрөгдөлд оруулж, эд хөрөнгө болон эд хөрөнгийн эрхийг хууль бусаар шилжүүлэн авахыг залилах гэмт хэрэгт тооцдог.
Залилах гэмт хэргийн онцлог нь хохирогч болон гэмт этгээдийн хооронд тодорхой хэмжээний танил тал, харилцаа холбоо, эсвэл санхүүгийн болон эд хөрөнгийн харилцаа үүссэн байдагт оршино. Өөрөөр хэлбэл, хохирогч нь гэмт этгээдэд тодорхой хэмжээнд итгэл хүлээлгэсэн байх бөгөөд уг итгэлийг ашиглан гэмт хэрэг үйлдэгддэг. Иймээс энэ төрлийн гэмт хэрэг нь зөвхөн хуурч мэхлэх үйлдлээр хязгаарлагдахгүй, харин хүмүүсийн хоорондын итгэлцэл, харилцаанд суурилсан байдгаараа онцлогтой.
Цахим орчинд үйлдэгдэж буй залилах гэмт хэрэг эрчимтэй нэмэгдэж байгаа нь эзэн холбогдогч тодорхойгүй хэргийн тоо өсөхөд голлон нөлөөлж байна. Цахим залилангийн хохирогчид ихэвчлэн үл таних этгээдтэй цахим сүлжээ, зарын сайт, мессеж болон бусад онлайн платформоор дамжуулан харилцдаг тул гэмт этгээдийн бодит мэдээллийг тогтоох хүндрэлтэй байдаг. Түүнчлэн гэмт этгээдүүд хуурамч хаяг, цахим данс, утасны дугаар ашиглах, гадаад улсаас үйл ажиллагаа явуулах зэрэг аргаар өөрсдийн ул мөрийг нуух хандлагатай байдаг. Үүний улмаас мөрдөн шалгах ажиллагаа удаашрах, эзэн холбогдогчийг тогтоох боломж хязгаарлагдах нөхцөл үүсдэг.
Урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж, анхааруулга
Иргэд залилах гэмт хэргийн хохирогч болохоос урьдчилан сэргийлэхийн тулд цахим болон биечлэн харилцах аливаа санхүүгийн үйл ажиллагаанд сонор сэрэмжтэй хандах шаардлагатай. Ялангуяа цахим орчинд үл таних этгээдээс ирүүлсэн холбоос (link), зар сурталчилгаа, хөрөнгө оруулалт, зээл, сугалаа, өндөр ашиг амласан саналд итгэж мөнгө шилжүүлэхгүй байх нь чухал юм.
Мөн иргэд дараах арга хэмжээг хэрэгжүүлэхийг зөвлөж байна. Үүнд:
• Үл таних хүн болон байгууллагын данс руу мөнгөн шилжүүлэг хийхээс өмнө мэдээллийг сайтар нягтлах;
• Цахим банкны нэвтрэх нэр, нууц үг, нэг удаагийн баталгаажуулах код болон хувийн мэдээллээ бусдад дамжуулахгүй байх;
• Онлайн худалдаа хийхдээ тухайн байгууллага, худалдагчийн бодит эсэхийг шалгах;
• Хөрөнгө оруулалт, криптовалют, форекс зэрэг өндөр ашиг амласан саналд болгоомжтой хандах;
• Сошиал сүлжээнд хуурамч хаяг ашиглан мөнгө зээлэх, тусламж хүсэх, бараа худалдах санал ирсэн тохиолдолд мэдээллийг давхар баталгаажуулах;
• Сэжигтэй тохиолдол илэрвэл цагдаагийн байгууллагад нэн даруй мэдээлж, холбогдох нотлох баримтыг хадгалах.
Залилах гэмт хэрэг нь иргэдийн анхаарал болгоомжгүй байдал, итгэлцлийг ашиглан үйлдэгддэг тул аливаа мэдээллийг нягталж шалгах, цахим аюулгүй байдлаа хангах, санхүүгийн шийдвэр гаргахдаа хянуур байх нь гэмт хэргийн хохирогч болох эрсдэлийг бууруулах үндсэн нөхцөл юм.
