07/06/2026
ဒီကရီ နှင့် အမိန့် ခြားနားချက်
=================
( ၁ ) ဒီကရီတွင် ပဏာမဒီကရီ ( သို့မဟုတ် ) အပြီးသတ်ဒီကရီဟု ရှိနိုင်သည်။ အပြီးအပြတ်ဆုံးဖြတ်သော အမိန့် ( သို့မဟုတ် ) အပြီးအပြတ်ဆုံးဖြတ်ခြင်းမဟုတ်သော အမိန့်ဟု ရှိနိုင်သည်။
( ၂ ) ဒီကရီမှာ တရားမကြီးမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ အမိန့်မှာ တရားမကြီးမှ သော်လည်းကောင်း၊ အခြား အမှုများမှသော်လည်းကောင်း ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။
( ၃ ) ပဏာမဒီကရီနှင့် အပြီးသတ်ဒီကရီချမှတ်ရသည့် တရားမကြီးမှုများမှတစ်ပါး အခြားတရားမကြီးမှုများတွင် ဒီကရီတစ်ခုတည်းသာရှိပေမည်။ အမိန့်မှာ တရားမကြီး တစ်မှုတည်းတွင်ပင် အမိန့်အများအပြား ရှိနိုင်သည်။
( ၄ ) အတိအလင်းသတ်မှတ်ချက်မရှိလျှင် ဒီကရီတိုင်း ပထမအယူခံခွင့်ရှိသည်။ အမိန့်မှာ ပုဒ်မ ၁၀၄ ( ၁ ) နှင့် အမိန့် ၄၃၊ နည်း ၁ တွင် သတ်မှတ်ထားသောအမိန့်များမှတစ်ပါး အခြားအမိန့်များကို အယူခံခွင့် မရှိ။
( ၅ ) ဒီကရီကို မကျေနပ်သောအမှုသည်သည် ဒုတိယအယူခံခွင့်ရှိနိုင်သေးသည်။ အမှုမှာ အယူခံခွင့်ရှိသော အမိန့်ဖြစ်သော်လည်း တစ်ကြိမ်သာ အယူခံခွင့်ရှိသည်။ ဒုတိယအယူခံခွင့်လုံးဝမရှိပေ။
အယူခံခွင့်မရှိသောအမိန့်များ
===============
တရားလိုသည် တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ချမှတ်သည့်ကြားဖြတ်အမိန့်မှာ အယူခံခွင့်မရှိ။ ဒီကရီ မဟုတ် ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( ၁၈၉၂-၉၆၊ အတွဲ၂၊ အထက်မြန်မာ၊ စာ-၅၂၅ )
လူမွဲအဖြစ် တရားစွဲဆိုခွင့်လျှောက်လွှာကို ပယ်ချသည့်အမိန့်( သို့မဟုတ် ) လက်ခံရန်ငြင်းဆိုခြင်းမှာ ဒီကရီ မဟုတ်၍ အယူခံခွင့်မရှိဟု မမြနှင့် မကြီးအမှုတွင် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( ၁၉၁၀-၁၃၊ အထက်မြန်မာ၊ စာ-၂၈ )
တရားမကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၂၄ အရ ချမှသည့်အမိန့်မှာ ဒီကရီမဟုတ်၍ အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထား သည်။ ( ၁၈၉၇-၀၁၊ အတွဲ-၂ ၊ အထက်မြန်မာ၊ စာ - ၆၁ )
အမိန့် ၄၁၊ နည်း ၁၇ အရ ပျက်ကွက်သဖြင့် အယူခံကို ပယ်သည့်အမိန့်သည် ဒီကရီမဟုတ်ပေ ။
အယူခံမှုကို ပြန်လက်ခံရန် ငြင်းပယ်သည့်အမိန့် ချမှတ်ပြီးမှ အယူခံနိုင်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။
( ၁၈၉၇-၀၁၊ အတွဲ -၂ ၊ အထက်မြန်မာ၊ စာ-၂၀၆ )
အမိန့် ( ၃၈ ) ၊ နည်း ၅ အရ တရားပြိုင်အား လုံလောက်သောခံဝန် တင်သွင်းရမည်ဟုချမှတ်သည့် အမိန့် သည် စီရင်ချက်မဟုတ် ၊ တရားမကျင့်ထုံးဥပဒေအရ အယူခံဝင်ရောက်ခွင့်ရှိသောအမိန့် လည်းမဟုတ်ဟု ဆုံး ဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ-၃၊ ရန်ကုန်၊ စာ- ၃၀၇ )
လူမွဲအဖြစ် တရားစွဲဆိုခွင့်ပြုရန် လျှောက်လွှာကို ခွင့်ပြုခြင်းမှာ အမှုသည်တို့အား ထိခိုက်မှုမရှိ။ အစိုးရက ရုံးခွန်တော်မရရှိခြင်းကြောင့် ထိခိုက်သည်။ ယင်းအမိန့်မှာ စီရင်ချက်မဟုတ်သည့်အပြင် အယူခံခွင့်မရှိဟု မသန်းမြင့်ပါ -၂ နှင့် မောင်ဘသိန်းအမှုတွင် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ -၄ ၊ ရန်ကုန်၊ စာ-၂၀ )
အမိန့် ၂၁၊ နည်း၅၈ ( ၁ ) အရ ဝရမ်းကပ်သည့်အမိန့်ကို ပြန်ရုပ်သိမ်းပေးရန် လျှောက်ထားသူ၏ လျှောက် ထားချက်ကို ခွင့်မပြုသည့်အမိန့်သည် အမှုသည်တို့၏ ရပိုင်ခွင့်နှင့်တာဝန်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းမဟုတ်၍ စီရင်ချက် တွင် အကျုံးမဝင်ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ- ၅ ၊ ရန်ကုန် ၊ စာ ၃၈၁ )
ပဏာမရုံးကောက်ချက်အရ သက်သာခွင့်တစ်စုံတစ်ရာကိုမျှ ဆုံးဖြတ်ထားခြင်းမရှိလျှင် ပဏာမ ဒီကရီတွင် အကျုံးမဝင်၍ အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( ၁၉၁၇-၂၀ ) ၊ အထက်မြန်မာ၊ စာ-၁ )
ဒီကရီရသူအား လေလံဆွဲဝယ်ခွင့်မပြုသည့်အမိန့်မှာ အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ-၆၊ အောက်မြန်မာ၊ စာ-၂၆ ( ပရီဗွီကောင်စီ) )
အမိန့် ၂၁ ၊ နည်း၆၆ ( ၄ ) အရ ချမှတ်သည့်အမိန့်မှာ အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ -၈၊ အောက်မြန်မာ၊ စာ-၃၅၀ )
ဒီကရီကျငွေကို အရစ်ကျပေးဆပ်ခွင့်ပြုရန် ငြင်းပယ်သည့်အမိန့်မှာ အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ-၇၊ အောက်မြန်မာ၊ စာ -၇၁ )
အမှုကိုဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုသည်ဟု ငြင်းချက်အရ ချမှတ်သည့် အမိန့်သည် အမှု၏ အရည်အသွေးနှင့် အမှုတစ်ခုလုံးကို အဆုံးအဖြတ်ပေးခြင်းမဟုတ်၍ စီရင်ချက်၌ အကျူံးမဝင်သဖြင့် အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ် ထားသည်။ ( အတွဲ -၆၊ ရန်ကုန်၊ စာ - ၇၀၃၊ စုံညီ )
အမှုကို စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ချမှတ်သည့်အမိန့်သည် အမှုသည်တို့၏ ရပိုင်ခွင့်များကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း မဟုတ်၍ စီရင်ချက်မဟုတ်ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ၁၁ ၊ ရန်ကုန် ၊ စာ -၁၉ )
တရားမကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ အရ အမှုကိုရင်ဆိုင်စေရန်ချမှတ်သည့် အမိန့်သည် အမှုသည်တို့၏ ရပိုင်ခွင့်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းလည်းမဟုတ် ၊ အမှုကိုဆုံးခန်းတိုင်ရောက်စေသည်လည်းမဟုတ်၊ စီရင်ချက်၌လည်း အကျူံးမဝင် သဖြင့် အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( အတွဲ -၁၂၊ ရန်ကုန်၊ စာ-၆၈၇ )
ဇာရီမှုကို ဆိုင်းငံ့ပေးသည့်အမိန့် ( သို့မဟုတ် ) ဆိုင်းငံ့ပေးရန် ငြင်းပယ်သည့်အမိန့်မှာ ဒီကရီ မဟုတ်သဖြင့် အယူခံခွင့်ရှိသောအမိန့်မဟုတ်ဟု ဦးစံဝပါ အများနှင့်ဦးချစ်စံပါ -၂ အမှုတွင် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။
( အတွဲ-၉၊ စာ-၃၅၄ )
အမှုကိုမစွဲဆိုနိုင်ဟု ပဏာမကန့်ကွက်ချက် တင်သွင်းသည်ကို စစ်ဆေးသောတရားရုံးမှ ကန့်ကွက်ချက်ကို လက်မခံဘဲ အမှုကိုဆက်လက်စစ်ဆေးရန် ချမှတ်ခဲ့သည်အမိန့်မှာ တရားမကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ( ၂ ) အရ ဒီကရီ၏ သဘော မသက်ရောက်သည့်အပြင် ယင်းအမိန့်သည် အမှုသည်များ၏ ရပိုင်ခွင့်များကို အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ခြင်းလည်း မဟုတ်၍ အယူခံခွင့်မရှိဟု ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( ၁၉၃၈ ၊ ရန်ကုန်၊ စာ-၅၈၀ )
ဇာရီမှုတွင် အမှုသည်များ တင်နိုင်ခွင့်မရှိသောအကြောင်းအရာ ( သို့မဟုတ် ) အငြင်းထွက် အခြင်းအရာ တို့ကို တင်ပြကန့်ကွက်ခြင်းကြောင့် ဇာရီရုံးက ပလပ်သည့်အမိန့်သည် ပုဒ်မ ၂ ( ၂ ) ဒီကရီ နှင့် ပုဒ်မ ၄၇ တွင်လည်း အကျူံးမဝင်ဟု မောင်သွင်ပါ ၂ နှင့် ဦးတိတ်ဟုတ်ပါ -၂ အမှုတွင် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( ၁၉၆၀ ၊ လွှတ်တော် ၊ စာ -၃၃၇ )
တရားမကျင့်ထုံးအမိန့် ၂၁၊ နည်း၉၂ အရ ချမှတ်သောအမိန့်သည် တရားမကျင့်ထုံးအမိန့် ၄၃၊ နည်း ၁ ( ၃ ) အရ အယူခံဝင်နိုင်သောအမိန့်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ အယူခံဝင်နိုင်သောအမိန့် ဖြစ်လျှင် တရားမကျင့်ထုံး ပုဒ်မ ၁၀၄ ( ၂ ) အရ ဒုတိယအယူခံပိုင်ခွင့်မရှိတော့ပေဟု ဦးသက်ပြင်းနှင့် ဒေါ်တုတ်တုတ် အမှု တွင်ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ ( ၁၉၇၁၊ ရုံးချုပ်၊ စာ-၂၆ )
အောက်ဖော်ပြပါ အမိန့်များသည် အယူခံခွင့်မရှိဟု ပြဆိုထားပါသည်-
( က ) ပုဒ်မ ၁၄၈ အရ အချိန်တိုးပေးသည့်အမိန့်၊
( ခ ) အမိန့် ၉ ၊ နည်း ၁၃ အရ တစ်ဘက်သတ်ဒီကရီကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် လျှောက်လွှာကို ခွင့်ပြုသည့်အမိန့်၊
( ဃ ) အမိန့် ၁၄ ၊ နည်း၉ အရ ကောက်နုတ်ချက်ထုတ်ပေးရန် ငြင်းပယ်သည့်အမိန့်၊
( င ) အမိန့် ၂၁၊ နည်း ၄၀ အရ တရားရုံးကို ဖမ်းဆီးပေးရန် ငြင်းဆိုသည့်အမိန့်၊
( စ ) အမိန့် ၂၁၊ နည်း ၆၆ အရ ရောင်းချရန်ကြော်ငြာပါ စည်းကမ်းချက်များ သတ်မှတ်ပေးသည့်အမိန့်
အမိန့် ၉ ၊ နည်း ၈ အရ အမှုပလပ်ခဲ့ရာ အမိန့် ၉ ၊ နည်း၉ အရ ပြန်ဖွင့်ပေးရန် မြို့နယ်တရားရုံး ၌ လျှောက်ထားရာ ပလပ်ပြန်သည်။ တိုင်းတရားသို့ အမိန့် ၄၃ ၊ နည်း၁( ၈ ) အရ အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအယူခံ တွင် တိုင်း တရားရုံးကချမှတ်ခဲ့သည့်အမိန့်ကို ဗဟိုတရားရုံးတွင် ဆက်လက်အယူခံဝင်ခွင့်မရှိကြောင်း တရားမ ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၁၀၄ ( ၂ ) တွင် တားမြစ်ထားသည်။
အဆိုလွှာကို စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည့် တရားရုံးသို့ တင်ရန်အလို့ငှာ၊ တရားလိုသို့ပြန်ပေးရန် တရားမကျင့် ထုံး ဥပဒေအမိန့် ၇ ၊ နည်း၁၀ အရ မြို့နယ်တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့်အမိန့်ကို မကျေနပ်သူသည် တရားမ ကျင့်ထုံးပုဒ်မ ၁၀၄ ( ၁ ( ည) ၊ အမိန့် ၄၃၊ နည်း၁ ( က ) အရ အယူခံခွင့်ရှိသည်မှန်သော်လည်း ထိုအယူခံရုံးမှ ချမှတ်သော အမိန့်အပေါ် ထပ်မံ အယူခံခွင့်မရှိကြောင်း တရားမကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၁၀၄ ( ၂ ) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
[ဦးဗကြိုင် ( ဘီအေ၊ ဘီအယ်လ် ) တရားမအယူခံမှု၊ ပြင်ဆင်မှု၊ ပြန်လည်သုံးသပ်မှုနှင့် အမှုရပ်စဲခြင်း( ဒုတိယအကြိမ် ) ( ၂၀၁၃ - ခုနှစ်ထိ ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ခြင်း ) စာ ၉၀] ။
