Advocate Ajay K Sangani

09/08/2026

04/08/2026

શાકભાજી ઉપર પાણી છાંટીને ક્યાં સુધી લીલું રાખશો?

3 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ, પેપર લીક અંગે કડક કાયદા માટે વડાપ્રધાન મોદીજીને અભિનંદન આપતા વીડિયોનું સોશિયલ મીડિયામાં પૂર આવ્યું છે.

ભાજપના સંસદસભ્યો/ ધારાસભ્યો/ જિલ્લા પંચાયતના પ્રમુખો-પૂર્વ પ્રમુખો ટચૂકડા વીડિયોમાં 4-5 વખત ‘પરમ આદરણીય વડાપ્રધાન મોદીજી’નો ઉલ્લેખ કરે છે!

થોડા મુદ્દાઓ:
[1] પેપર લીકમાં જે લોકો પકડાયા છે તે ભાજપ સાથે સંકળાયેલા છે. તે શું સૂચવે છે?

[2] કાયદો ‘કડક’ કરવાથી પેપર લીક બંધ નહીં થાય. મર્ડર માટે ફાંસી છે, છતાં મર્ડર થાય છે. કાયદાની અમલવારી ‘કડક’ હોવી જોઈએ. સવાલ એ છે કે ભાજપના માણસો જ પેપર કેમ ફોડતા હશે? સૈંયા ભયે કોતવાલ તો ડર કાહે કા? પેપર લીક માત્ર ધનાઢ્ય લોકોના બાળકો માટે થાય છે, ગરીબ બાળકોની મેરિટને પછાડવા માટે. શું આ સત્ય નથી? જે બાળકોએ આત્મહત્યા કરી છે તે ગરીબ/ મધ્યમ વર્ગના છે, કોઈ ધનાઢ્ય લોકોના બાળકોએ આત્મહત્યા કરી નથી.

[3] કેટલાંક પક્ષપલટુઓ, ભૂતકાળમાં . મોદીજીને ગાળો આપનારાઓ હવે મોદીજીની સ્તુતિ કરે છે, ત્યારે બહુ ભૂંડા લાગે છે, જેમકે વિરમગામના ધારાસભ્ય હાર્દિક પટેલ! અનૈતિક માણસ લોકોને ઉપદેશ આપે છે! લોકોએ કેટલું સહન કરવાનું? કેટલાક તો કહે છે કે આવા લોકોને રોડ પર દોડાવવા જોઈએ !

[4] આખું ભાજપ રીલ/ વીડિયોના રસ્તે મોદીજીની સ્તુતિમાં ઉતર્યું છે. ભાજપના તમામ સંસદસભ્યો અને ધારાસભ્યો વિડિયો મૂકીને સ્તુતિ કરવાની હરિફાઈમાં ઉતર્યા છે. શાકભાજી ઉપર પાણી છાંટીને જેમ લીલું રાખવાનો પ્રયાસ થાય એમ સૌ મોદીજીની ઈમેજ સુધારવાનો પ્રયાસ કરતા ચાવીવાળા રમકડાં હોય એવું નથી લાગતું? rs [3 ઓગસ્ટ 2026]

02/08/2026

મોસાળે જમણ અને મા પિરસણે, પછી ગગો ભૂખ્યો રહે?

RSS (રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ) પોતાના બજરંગ દળ/ VHP વગેરે સંગઠનો દ્વારા કોમી નફરત ફેલાવે છે. ઓસ્ટ્રેલિયન પાદરી ગ્રેહામ સ્ટેઈન્સ છેલ્લા 30 વર્ષથી વધુ સમયથી ઓરિસ્સાના આદિવાસી વિસ્તારોમાં રહીને કુષ્ઠરોગીઓની સેવા અને માનવસેવાનું કાર્ય કરતા હતા. 22 જાન્યુઆરી 1999ની રાત્રે તેઓ મનોહરપુર ગામમાં એક ધાર્મિક શિબિર (જંગલ કેમ્પ) દરમિયાન સ્ટેશન વેગન ગાડીમાં તેમના બે નાના પુત્રો - 10 વર્ષના ફિલિપ અને 6 વર્ષના ટિમોથી સાથે સૂઈ રહ્યા હતા. તે દરમિયાન VHPના ટોળાએ તેમની ગાડીને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધી અને બહારથી દરવાજા બંધ કરીને ગાડીને આગ ચાંપી દીધી. આ અગ્નિકાંડમાં પિતા અને બંને બાળકો જીવતા સળગી ગયા. મુખ્ય આરોપી બજરંગ દળના દારાસિંહ અને તેના સાથીઓ હતા. CBI દ્વારા આ કેસની તપાસ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 2003માં અદાલતે દારાસિંહને ફાંસીની સજા ફટકારી હતી અને અન્ય 13 લોકોને આજીવન કેદની સજા કરી હતી. જો કે, વર્ષ 2005માં ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટે દારાસિંહની ફાંસીની સજાને આજીવન કેદમાં ફેરવી દીધી. તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ કે. આર. નારાયણે આ હત્યાને ‘વિશ્વના ઇતિહાસના કાળા દાગ સમાન જઘન્ય કૃત્ય’ ગણાવ્યું હતું. 2002માં ગોધરા કાંડ બાદ અમદાવાદમાં બજરંગદળના બાબુ બજરંગીએ મુસ્લિમ મહિલાઓ/ બાળકોની હત્યાઓ કરી હતી.

RSSની મૂળ વિચારધારા હિન્દુત્વ આધારિત છે. ગોળવાલકરના Bunch of Thoughts અને અન્ય લખાણોમાં મુસ્લિમો અને ખ્રિસ્તીઓને ‘આંતરિક ખતરા’ તરીકે વર્ણવ્યા છે. હિન્દુ રાષ્ટ્રનો વિચાર બંધારણ વિરુદ્ધનો છે. હેટ સ્પીચ ઘટનાઓમાં સંઘ પરિવારની સંસ્થાઓનું પ્રમાણ વધારે છે. ગાંધીજીની હત્યા RSSના નથુરામ ગોડસેએ કરી હતી. સરદાર પટેલે RSS પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.

RSSની મોડસ ઓપરેન્ડી ધર્મના નામે સત્તા હાંસલ કરવાની રહી છે. ધાર્મિક યાત્રાઓ, લવ જિહાદ, ગૌરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્રુવીકરણ કરે છે. જોકે RSS પોતાને ‘સાંસ્કૃતિક સંગઠન કહે છે, જેનો હેતુ હિન્દુ સમાજને સંગઠિત, શિસ્તબદ્ધ અને મજબૂત બનાવવાનો છે.’ પરંતુ તેને હિન્દુ સમાજના કોઈ પ્રશ્નો અંગે નાહવા નીચોવવાનો સંબંધ નથી. હિન્દુઓ મોંઘવારી/ બેરોજગારી/ મોંઘા શિક્ષણ, આરોગ્ય સવલતો અંગે કદી બોલતું નથી. સામાજિક ન્યાય/ સામાજિક સમાનતા/ બંધુત્વ અંગે કદી બોલતું નથી. RSSના પ્રમુખ બ્રાહ્મણ જ હોય છે. તેમાં મહિલા/ દલિત/ આદિવાસી/ OBC પ્રમુખ થઈ શકતા નથી. RSS રજિસ્ટર્ડ નથી. તેનો વહિવટ પારદર્શક નથી.
▪️
RSS 2014-2026 દરમિયાન વધુ શક્તિશાળી બન્યું છે. તેમની પાસે અદ્યતન કાર્યાલયો છે. તેમની વિચારધારાના માણસો ન્યાયતંત્રમાં/ વહીવટી સેવાઓમાં/ પોલીસ સેવાઓમાં/ શાળા-કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં ગોઠવી દેવામાં આવ્યા છે. 2014માં નરેન્દ્ર મોદી (જેઓ પહેલાં RSS પ્રચારક હતા) પ્રધાનમંત્રી બન્યા પછી RSSનો પ્રભાવ વધ્યો. BJPના સંગઠનાત્મક માળખા, કેડર અને વિચારધારામાં RSSની ભૂમિકા મજબૂત થઈ. કેબિનેટ, સરકારી નિમણૂકો અને નીતિઓમાં પ્રભાવ વધ્યો. 2015માં 51,000 દૈનિક શાખાઓ હતી, જે 2025માં 83,000 અને 2026ની શરૂઆતમાં 88,000-89,000 સુધી પહોંચી છે. વિદ્યાર્થી, કામદાર, આદિવાસી, મહિલા વગેરે ક્ષેત્રોમાં સંઘ પરિવારની સંસ્થાઓ (VHP, Sewa Bharati, Vanvasi Kalyan Ashram વગેરે) દ્વારા વિસ્તરણ થયું છે.

RSS કહે છે કે તે ગુરુદક્ષિણા (સ્વયંસેવકોની સ્વૈચ્છિક યોગદાન) પર ચાલે છે, સરકારી ફંડ લેતું નથી. ગુરુદક્ષિણાની રકમ જાહેર નથી. પરંતુ RSSની 20થી વધુ પેટા સંસ્થાઓ રજિસ્ટર્ડ છે, તે (સેવા, આરોગ્ય, શિક્ષણ ક્ષેત્રની) CSR-કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી હેઠળનું ફંડ લે છે.

સરકારની માલિકીની ONGCએ 2013-2025 દરમિયાન 20 RSS-સંલગ્ન સંસ્થાઓને લગભગ ₹670.97 કરોડ CSR હેઠળ આપ્યા છે. અન્ય PSU/ કોર્પોરેટ્સથી પણ સેવા ભારતી, એકલ વિદ્યાલય, વનવાસી કલ્યાણ વગેરેને CSR મળ્યું છે, પરંતુ કુલ આંકડો મળતો નથી. કોવિડ સમયે સરકારી રાહત યાદીમાં સંઘ-સંલગ્ન NGO પણ હતા. આ ફંડ સેવા/આરોગ્ય/ શિક્ષણ પ્રોજેક્ટ્સ માટે જાય છે, પરંતુ કેટલું સીધું RSSના કોર કાર્યોમાં જાય છે તે અસ્પષ્ટ છે.

પ્રશ્ન એ છે કે, ONGCમાં આ નિર્ણયોને કોણ મંજૂરી આપી રહ્યું હતું? 2017 માં, ભાજપના સંબિત પાત્રાને ONGC બોર્ડમાં ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. 2021 માં, ભાજપ પશ્ચિમ બંગાળના શ્યામચંદ ઘોષને ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. 2021થી 2026 સુધી કંપનીની CSR સમિતિનું નેતૃત્વ રીના જેટલી કરતા હતા, જે અગાઉ પંજાબ ભાજપ મહિલા મોરચાના પ્રમુખ હતા.

₹670.97 કરોડ સરકારી કંપનીના પૈસા આખરે કોના હતા? લોકોના, એટલે કે આપણા. પરંતુ ભાજપના ડિરેક્ટર હતા, પૈસા સરકારી કંપનીના હતા, અને તે RSS સંલગ્ન 20 સંસ્થાઓને આપી દીધા!

મોસાળે જમણ અને મા પિરસણે, પછી ગગો ભૂખ્યો રહે? બાળક જ્યારે પોતાના મોસાળમાં (મામાના ઘરે) જાય છે, ત્યારે ત્યાં તેની મા હાજર હોય અને વળી પીરસનાર પણ મા જ હોય, ત્યારે બાળકને જમવાની કે કશાની પણ ચિંતા રહેતી નથી. તેને ખાતરી હોય છે કે પોતાને શ્રેષ્ઠ અને પ્રેમપૂર્વક જ મળશે. RSS હવે કોઈપણ ચિંતા, ડર કે સંકટ વિના સાવ નિશ્ચિંત અને બેફિકર બનીને પોતાની પ્રવૃત્તિઓ કરે છે!

RSS/ ગોદી મીડિયા/ કોર્પોરેટ કંપનીઓ મોદીજીનો ચહેરો જળહળતો રાખે છે! મોદીજી પણ આ ત્રણેયને મોસાળમાં મા બની સાચવી લે છે! rs [1 ઓગસ્ટ 2026]

14/05/2026

“વરઘોડો તો નીકળશે જ...” એવું કહેવા વાળાને આ મોકલી આપજો.

વિષય: આરોપીની ધરપકડ કર્યા બાદ તપાસના કામે અલગ અલગ જગ્યાએ લઇ જવા અંગે સાવચેતી રાખવા બાબત.

સંદર્ભ: નામદાર સુપ્રિમ કોર્ટ ઓફ ઇન્ડિયા નાઓ દ્વારા ડી.કે બાસુ વિરૂધ્ધ સ્ટેટ ઓફ પશ્ચિમ બંગાળ રાજયના કામે તા. ૧૮/૧૨/૧૯૯૬ના રોજ આપેલ જજમેન્ટ.

ઉપરોક્ત વિષય તથા સંદર્ભ અન્વયે જણાવવાનુ કે, નામદાર ગુજરાત હાઇકોર્ટ દ્વારા રીટ પીટિશન નં. ૧૫૩/૨૦૧૮ ભૌતિક વિજયભાઇ ભટ્ટ વિરુધ્ધ ગુજરાત રાજયના કામે આરોપીઓને હાથકડી પહેરાવીને તથા દોરડાથી બાંધી જાહેરમાં લઇ જઇ સરઘસ કાઢવા બાબતે તથા જાહેરમાં જનતાની સામે દેખાવો કરવા અંગેના બનાવો સંદર્ભમાં કાર્ય પધ્ધતિ યોગ્ય ન હોઈ આ અંગે સ્પષ્ટ સૂચનાઓ આપવા માટે ડી.જી.પી. કચેરીને હુકમ કરવામાં આવેલ.

1). નામદાર ગુજરાત હાઇકોર્ટ દ્વારા રીટ પીટિશન નં. ૧૫૩/૨૦૧૮ ભૌતિક વિજયભાઇ ભટ્ટ વિરૂધ્ધ ગુજરાત રાજયના કામે તા.૦૭/૦૫/૨૦૧૯ના રોજ અપાયેલા ચુકાદામાં નીચે મુજબ જણાવવામાં આવેલ છે:

(i) આરોપીને અટક કરતી વખતે તેને જાહેરમાં પરેડ કરાવવી નહી.

(ii) આરોપીને પોલીસ સ્ટેશન ખાતે લઇ જતા તેમજ મેજીસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરતી વખતે હિંસાત્મક ટોળાઓથી બચાવવો જોઇએ.

(iii) આરોપી સાથે કોઇ ગેરવર્તણૂંક કરવી નહી.

(iv) આરોપીનું આત્મસન્માન જળવાઈ તે રીતે તેની સાથે વ્યવહાર કરવો જોઇએ.

2). આરોપીઓને હાથકડી પહેરાવીને તથા દોરડાથી બાંધી જાહેરમાં લઇ જઇ સરઘસ કાઢવાના કારણે અને જાહેરમાં જનતાની સામે દેખાવો કરવા અંગેના બનાવોને લીધે ગુજરાત પોલીસની છબી ખરડાઈ છે તેમજ આવા અમાનવીય વર્તનથી પોલીસની સારી કામગીરી ઢંકાઈ જાય છે તથા જાહેર જનતામાં ગુજરાત પોલીસની છાપ ખરાબ ઉભી થાય છે. તેથી, ભવિષ્યમાં આવી ભૂલોનું પુનરાવર્તન ન થાય તેમજ આરોપીઓ સાથે અમાનવીય વર્તન ન કરવામાં આવે તે અંગે સાવચેતીના પગલારૂપે નીચે મુજબની માર્ગદર્શક સૂચનાઓનું પાલન કરવા જણાવવામાં આવે છે.

(A) આરોપીની ધરપકડ કરતી વખતે:-

નામદાર સુપ્રિમ કોર્ટ ઓફ ઇન્ડિયા નાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલ ડી.કે બાસુ વિરૂધ્ધ સ્ટેટ ઓફ પશ્ચિમ બંગાળ રાજયના ચુકાદાને સી.આર.પી.સી.ની કલમ. ૪૧ (ક) થી ૪૧ (ઘ) અંતર્ગત ક્રિમીનલ લો એમેન્ડમેન્ટ તા.૦૯/૦૧/૨૦૦૯થી કાયદાનું સ્વરૂપ આપવામાં આવેલ છે. આ સંદર્ભે હાલમાં અમલમાં ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ ક્રમાંક ૩૫ થી ક્રમાંક ૩૮ કોઇ પણ વ્યકિતની ધરપકડ કરતી વખતે કરવાની થતી કાર્યવાહી સૂચવે છે.

> ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ-૩૫(૩) થી (૬):

> પોલીસ અધિકારી સમક્ષ હાજર થવા માટેની નોટીસ:

(i) કલમ ૩૫(૩) પોલીસ અધિકારી બધા કિસ્સાઓમાં જ્યાં વ્યક્તિની ધરપકડ પેટા કલમ- (૧)ની જોગવાઈઓ હેઠળ જરૂરી ન હોય ત્યાં નોટિસ કાઢી જે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ વ્યાજબી ફરિયાદ કરવામાં આવી હોય અથવા શાખયુક્ત માહિતી પ્રાપ્ત થઈ હોય અથવા વ્યાજબી શંકા અસ્તિત્વમાં હોય કે તેમણે કોઈ નોંધવાપાત્ર ગુનો કર્યો છે ત્યારે નોટીસ આપી તેવી વ્યક્તિને તેમની સમક્ષ અથવા નોટીસમાં જણાવ્યા મુજબ નિર્દિષ્ટ કોઈ એવી જગ્યાએ હાજર થવા માટે આદેશ આપશે.

(ii) કલમ ૩૫(૪) જ્યારે આવી નોટિસ કોઈ વ્યક્તિને આપવામાં આવી હોય ત્યારે તે વ્યક્તિની ફરજ નોટીસમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પાલન કરવાની રહેશે.

(iii) કલમ ૩૫(૫) જ્યારે આવી વ્યક્તિ નોટિસનું પાલન કરે અને પાલન કરવાનું નોટીસમાં જણાવ્યા મુજબ ચાલુ રાખે ત્યારે નોટિસમાં ઉલ્લેખ કરેલ ગુના માટે તેની ધરપકડ કરવી જોઈશે નહીં, સિવાય કે પોલીસ અધિકારીનો તેના કારણોની નોંધ કરીને એવો અભિપ્રાય હોય કે તેની ધરપકડ કરવી જોઈશે.

(iv) કલમ ૩૫(૬) જ્યારે આવી વ્યક્તિ નોટીસમાં જણાવેલ શરતો કે પોતાની જાતે રજૂ થવા કે ઓળખાવવા ઈચ્છતો ન હોય - ત્યારે પોલીસ અધિકારી સમક્ષ કોર્ટના હુકમને આધીન નોટીસમાં જણાવેલ ગુના અંગે તેની કોઈ પણ સમયે ધરપકડ કરી શકશે.

> ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ-૩૬:

> સ્વરઽ કરનાર અધિકારીની ફરજને અને વર્ષડની પ્રક્રિયા:

દરેક પોલિસ અધિકારી જેઓ ધરપકડ કરતી વખતે:-

(ક) દેખાય તેવી રીતે અને સ્પષ્ટ, ચોક્કસ રીતે પોતાનું નામ અને ઓળખ જણાવશે કે જે સહેલાઈથી ઓળખ માટે સગવડ પાત્ર હોય.

(ખ) ધરપકડનું મેમોરેન્ડમ તૈયાર કરશે કે જે -

(૧) કે જેને એક સાહેદ દ્વારા સાક્ષીકરણ કરવામાં આવશે કે જે ધરપકડ થનાર વ્યક્તિના કુટુંબના સભ્ય હોય અથવા જ્યાં ધરપકડ કરવામાં આવી હોય તે વિસ્તારના માનનીય સભ્ય હોય.

(૨) ધરપકડ કરનાર વ્યક્તિ દ્વારા તેમાં સાક્ષી સહી કરવી જોઈએ; અને

(ગ)ધરપકડની યાદીમાં તેમના કુટુંબના સભ્ય દ્વારા સાક્ષીકરણ કરવામાં આવ્યું હોય ત્યારે આવી ધરપકડ થનાર વ્યક્તિને માહિતી આપશે કે તેમને તેમની ધરપકડ બાબતે નામ આપવામાં આવેલ મિત્ર કે સગાને અથવા અન્ય વ્યક્તિને માહિતી આપવાનો અધિકાર છે.

> ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ-૩૭:

>> નિયુક્ત પોલીસ અધિકારી:

(૧) રાજ્ય સરકાર

(ક) દરેક જીલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે પોલીસ નિયંત્રણ રૂમની સ્થાપના કરશે.

(ખ) દરેક જીલ્લા અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનમાં એક પોલીસ અધિકારીની નિયુકિત કરશે, જે મદદનીશ સબ ઇન્સેટરના દરજ્જાથી નીચેનો ન હોય, તેઓ ધરપકડ કરેલ વ્યક્તિનાં નામો અને સરનામા વિશેની માહિતી જાળવવા માટે જવાબદાર રહેશે. આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હોય તેવા ગુનાનું સ્વરૂપ દરેક પોલીસ સ્ટેશન અને જીલ્લા વડામથકે ડિઝીટલ સ્વરૂપ સહિત કોઈપણ રીતે સ્પષ્ટપણે પ્રદર્શિત કરવું જોઈશે.

> ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ-૩૮:

> પૂછપરછ દરમ્યાન પોતાની પસંદગીના એડવોકેટને મળવા માટે ધરપકડ થયેલ વ્યકિતનો અધિકાર:

જયારે કોઇ વ્યકિતની ધરપકડ કરવામાં આવે અને પોલીસ દ્વારા તેની પૂછપરછ કરવામાં આવે ત્યારે ધરપકડ થયેલ વ્યકિત પુછપરછ દરમ્યાન પોતાની પસંદગીના એડવોકેટને મળવા હકદાર થશે પરંતુ સમગ્ર પૂછપરછ (Throughout interrogation) દરમ્યાન પોતાની પસંદગીના એડવોકેટને મળવા હકદાર થશે નહી.

(B) આરોપીને હાથકડી પહેરાવવા બાબત:-

> ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ-૪૩:

> ધરપકડની રીત:

(ક) કલમ-૪૩ (૩) મુજબ પોલીસ અધિકારી, ગુનાના સ્વરૂપ અને ગુનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં

રાખીને, કોઇ એવા વ્યકિતની ધરપકડ કરતી વખતે અથવા એવી વ્યક્તિને કોર્ટમાં રજૂ કરતી વખતે હાથકડીનો ઉપયોગ કરી શકશે, જે રીઢો અથવા વારંવાર ગુનો કરી ચુકેલો હોય અથવા જે કસ્ટડીમાંથી ભાગી ગયો હોય અથવા જે સંગઠિત ગુનાખોરી આચરી ચુક્યો હોય અથવા આતંકવાદી કૃત્ય, ડ્રગ્સ સબંધિત ગુનો અથવા હથિયારો અથવા દારૂગોળાના ગેરકાયદેસર કબ્જા સબંધીત ગુનો, હત્યા, બળાત્કાર, એસિડ એટેક, સિક્કા અને ચલણી નોટોની નકલ, માનવ તસ્કરી, બાળકો વિરૂધ્ધના જાતીય અપરાધ અથવા રાજય વિરૂધ્ધનો ગુનો કરવાનું કૃત્ય કરેલ હોય.

(ખ) ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ની કલમ-૪૩(૩)માં દર્શાવેલ વ્યકિતઓ સિવાય અન્ય ગુનાઓના કામે હાથકડી પહેરાવવાની જરૂર જણાય તો સંબંધિત મેજીસ્ટ્રેટ પાસેથી મંજુરી મેળવવાની રહેશે.

(C) આરોપીને પોલીસ કબ્જામાં રાખવા બાબત:-

ઉપરોકત સૂચનો આરોપીને હાથકડી પહેરાવવા અંગેના છે પરંતુ પોલીસ કસ્ટડી દરમ્યાન આરોપીને સાથે રાખી ગુનાની તપાસ અંગે કામગીરી કરતી વખતે કયા કયા પ્રકારની સાવચેતી રાખવી? તે બાબતે કોઈ સ્પષ્ટતા જણાઈ આવેલ નથી.

આથી જણાવવામાં આવે છે કે કોઈપણ આરોપી જયારે પોલીસ કસ્ટડીમાં હોય ત્યારે તપાસના કામે પંચનામા કરતી વખતે, બનાવનું રીકન્સ્ટ્રક્શન કરતી વખતે, સહ આરોપીઓની તપાસ કરતી વખતે કે હોસ્પીટલમાં મેડીકલ ચકાસણી માટે લઇ જતી વખતે કે તપાસના અન્ય કોઈપણ કામે આરોપીને સાથે લઈ જતી વખતે પોલીસે ધરપકડ થયેલ વ્યક્તિના આત્મ ગૌરવનું હનન ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું અને આરોપી ભાગી જાય એવી શકયતા રહેલ હોય એવા સંજોગોમાં મુદ્દા ક્રમ ૨(B)ના પેરા ક્રમાંક (i) થી (iv) મુજબની કાર્યવાહી અનુસરવી.

પોલીસ દ્વારા આરોપી સાથે નીચે મુજબનું વર્તન અપેક્ષીત ન હોઈ આ પ્રકારનું વર્તન કોઇપણ સંજોગોમાં કરવું નહી:-

* આરોપીઓને જાહેરમાં ઉઠક-બેઠક કરાવવી

* આરોપીને ઘુંટણીએ ચલાવવો

* આરોપીને જાહેરમાં લાત મારવી કે લાકડીથી મારવો

* આરોપીને જાહેરમાં હાથ જોડાવી, કાન પકડાવી માફી મંગાવવી

* આરોપીને જાહેરમાં મુર્ગો બનાવવો, વગેરે.

ગુનાની તપાસ અંગેની કામગીરી વખતે આરોપીઓને સાથે લઈ જતી વખતે હાથકડી પહેરાવવી કે દોરડાથી બાંધવા અંગે ઉપરોકત મુદ્દા ક્રમ Bમાં જણાવેલ રીત મુજબની કાર્યવાહી કરવી.

3. આમ, ઉપરોકત બાબતો માનવ અધિકારના હક્ક મુજબ આરોપીની પ્રતિષ્ઠા વિરુધ્ધ હોઇ તે ના થવુ જોઈએ અને કોઈપણ અધિકારી/કર્મચારી આરોપીના માનવ અધિકારના હક્કો વિરૂધ્ધનું કૃત્ય કરતા જણાશે તો તે અધિકારી/કર્મચારી વિરૂધ્ધ કડક શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી કરવાની રહેશે અને જે માટે જે તે વિસ્તારના ડી.વાય.એસ.પી./એ.સી.પી./એસ.પી./ડી.સી.પી./એડી.સી.પી/જે.સી.પી./સી.પી. કક્ષાના અધિકારીઓની જવાબદારી રહેશે.

४. જેથી, ઉપરોકત પત્રમાં આપેલ સૂચનાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવા તેમજ આ અંગે આપના તાબાના તમામ અધિકારીઓ/કર્મચારીઓને યોગ્ય સમજ કરવા જણાવવામાં આવે છે.

- ડો. કે.એલ. એન. રાવ (પોલીસ મહાનિર્દેશક અને મુખ્ય પોલીસ અધિકારી, ગુજરાત)