13/11/2025
আইনৰ ইটো-সিটো খণ্ড --৬১
=====================
জামিন (bail), মোহৰযুক্ত লিখিত-বন্ধন (bond), নিশ্চয়তাপ্ৰদানকাৰী/জামিনদাৰ (surety), সুৰক্ষা (security) আৰু ব্যক্তিগত প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বন্ধন/পি-আৰ বণ্ড (personal recognizance bond):
********************************************
জামিন (bail): ই এক ন্যায়িক-প্ৰক্ৰিয়া যাৰদ্বাৰা কোনো গোছৰৰ সন্দৰ্ভত জেলত থকা বা জেলত সুমুৱাবলগীয়া অভিযুক্ত-মানুহ এগৰাকীক গোছৰৰ ৰায়দান নোহোৱা পৰ্যন্ত জেলৰ বান্ধোনৰপৰা মুক্ত কৰি ৰখা হয়।
কোনো গোছৰৰ কোনো অভিযুক্তই জামিন আবেদন কৰাটো তেওঁৰ অধিকাৰ।
আনহাতে, অভিযুক্তক জামিন প্ৰদান কৰিবনে নকৰে, সেইটো আদালতৰ বিচক্ষণ-ক্ষমতা বা ইচ্ছা-ভিত্তিক ক্ষমতা।
এইখিনিতে এটা ফকৰা-যোজনা মনলৈ আহে -"bail is a right, but jail is an exception" অৰ্থাৎ জামিনৰ বাবে আবেদন কৰাটো বা জামিন পোৱাটো অধিকাৰ, কিন্তু, জেলত থাকিবলগীয়া হোৱাটো, বা জেলত দিয়াটো এটা ব্যতিক্ৰম।
কোনো গোছৰত অভিযুক্ত এজনে জামিন পোৱাটোক দোষমুক্ত নুবুজায়।
জামিন পালেও অভিযুক্ত ব্যক্তিয়ে গোছৰ চলি থকা সময়ত গোছৰৰ প্ৰতি তাৰিখত আদালতত হাজিৰহৈ থাকিব লাগিব অৰ্থাৎ আদালতৰ কিছুমান নিয়ম মানি চলিব লাগিব, আৰু নিয়ম ভংগ কৰা দেখিলে আদালতে প্ৰদত্ত-জামিন প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে।
জামিন পোৱাটো এক অধিকাৰ হোৱাৰ ভিত্তিতেই অগ্ৰিম-জামিনৰ (anticipatory bail) ব্যৱস্থা আছে।
বন্ধন (bond): যিকোনো ক্ষেত্ৰত প্ৰদান কৰা প্ৰতিশ্ৰুতিয়েই হৈছে বন্ধন।
কোনো গোছৰৰ এগৰাকী অভিযুক্তৰ জামিন-আবেদন আৰু শুনানীৰ ভিত্তিত যদি আদালতে তেওঁৰ জামিন মঞ্জুৰ কৰে, তেন্তে, তেওঁৰ জামিনে নিশ্চয়তা ও চূড়ান্ততা পাবলৈ হ'লে তেওঁ আদালতত এক লিখিত বন্ধন দাখিল কৰিব লাগিব, যি বন্ধনক কোৱা হয় জামিন-বন্ধন (bail-bond)।
উপযুক্ততাৰে জামিনৰ বাবে আবেদন কৰা, শুনানী দাখিল কৰা, আৰু জামিন-বন্ধন উপযুক্ততাৰে প্ৰস্তুত কৰা কাম এগৰাকী উকীলৰ হয়।
জামিন মঞ্জুৰ হোৱা আদেশত অভিযুক্তৰ প্ৰতি যি যি নিৰ্দেশনা থাকে, সেইখিনি পালন কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি লিখিত আকাৰেৰে জামিন-বন্ধনত উল্লেখ থাকিব লাগিব।
নিশ্চয়তা-প্ৰদানকাৰী (surety/guarantor): জামিন মঞ্জুৰ হোৱা অভিযুক্ত এজনক গোছৰৰ তাৰিখত সময়মতে আদালতত হাজিৰ কৰোৱাৰ দায়িত্ব যিগৰাকী ব্যক্তিয়ে লয়, তেওঁৱেই নিশ্চয়তা-প্ৰদানকাৰী।
নিশ্চয়তা-প্ৰদানকাৰীয়ে যি লিখিত-বন্ধন বা লিখিত-প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে, সেয়ে নিশ্চয়তা-প্ৰদানৰ বন্ধন (surety bond)।
সুৰক্ষা (security): আদালতে কোনো অভিযুক্তৰ জামিন মঞ্জুৰীৰ নিৰ্দেশত এটা জামিন-পৰিমাণ (bail-amount) উল্লেখ কৰে, যিটো পৰিমাণ, যদি কোনো বিশেষ অসুবিধা অবিহনে অভিযুক্তজনে সময়ত আদালতত হাজিৰ নহয়, তেন্তে, আদালতে বাজেয়াপ্ত কৰিব পাৰে। এই জামিন-পৰিমাণেই হৈছে সুৰক্ষা (security)।
অভিযুক্তৰ জামিন চূড়ান্তকৰণৰ বাবে যিগৰাকী ব্যক্তিয়ে জামিন-মঞ্জুৰী নিৰ্দেশত উল্লেখিত জামিন-পৰিমাণ আদালতত জামিন-বন্ধনৰ লগত জমা দিয়ে বা দাখিল কৰে, তেওঁৱেই জামিনদাৰ (bailor)।
জামিনদাৰে জামিন-বন্ধনত দাখিল কৰিব লাগে যে গোছৰত নিৰ্ধাৰিত হোৱা প্ৰতি পৰবৰ্তী তাৰিখত জামিনদাৰে অভিযুক্তক আদালতত হাজিৰ কৰাব, আৰু যদি কোনো বিশেষ কাৰণ অবিহনে অভিযুক্তক হাজিৰ কৰাব নোৱাৰে, তেন্তে, আদালতে জামিন-পৰিমাণ বাজেয়াপ্ত কৰি পাৰিব।
এই জামিন-পৰিমাণ কিদৰে জামিন-বন্ধনৰ লগত আদালতত দাখিল কৰা যায় --
১ম --জামিন-পৰিমাণ বা ততোধিক পৰিমাণৰ ধনৰ কোনো বেঙ্ক নিৰ্ধাৰিত-জমাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ;
২য় --কোনো গাড়ীৰ পঞ্জীয়ন কাৰ্ড/প্ৰমাণ-পত্ৰ; আৰু
৩য় --কোনো স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ চৰকাৰী-স্বীকৃত নথি-পত্ৰ, য'ত তেনে সম্পত্তিৰ বিত্তীয় মূল্য জামিন-পৰিমাণ বা ততোধিকৰ হয়।
সুৰক্ষাৰ বাবদ জমা দিয়া জামিন-পৰিমাণৰ উক্ত নথি-পত্ৰ আদালতৰ গ্ৰহণযোগ্য হ'লে, সেই নথি-পত্ৰসমূহত আদালতৰ ছীল-মোহৰ পৰে, আৰু গোছৰৰ চূড়ান্ত ৰায়দান নোহোৱা পৰ্যন্ত উক্ত নথি-পত্ৰ আদালতৰ দখলত থাকে।
গোছৰ এটাত চূড়ান্ত ৰায়দান হোৱাৰ পাছত উক্ত জামিন-পৰিমাণৰ বাবদ জমা দিয়া বা দাখিল কৰা নথি-পত্ৰ বা প্ৰমাণ-পত্ৰ মোকলাবৰ বাবে জামিনদাৰে আদালতত আবেদন দাখিল কৰিব পাৰে।
অৱশ্যে, জামিনযুক্ত অভিযুক্ত যদি কোনো কাৰণত পলাতক অৱস্থাত থাকে, তেন্তে, তেনে অৱস্থাত জামিনদাৰৰ নথি-পত্ৰ মোকলোৱাৰ আবেদন গ্ৰাহ্য নহয়।
পি-আৰ-বণ্ড (P R Bond): এইখন ব্যক্তিগত প্ৰতিশ্ৰুতি বন্ধন, যিখন কোনো আদালত বা আৰক্ষী-চকীয়ে কোনো অভিযুক্তক প্ৰদান কৰে, যদি অভিযুক্তজনৰ অপৰাধ জামিনযুক্ত হয়।
কি কি অপৰাধ জামিনযুক্ত হয়?
ভাৰতীয় নাগৰিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২৩ ৰ প্ৰথম-সূচীত উল্লেখিত অপৰাধ যেনে -আক্ৰমণ (assault), মানহানি (defamation), চুৰি (theft), ইত্যাদি জামিনযুক্ত অপৰাধ (bailable offense)। এনেবোৰ অপৰাধত জামিন পোৱাটো যে অভিযুক্তৰ অধিকাৰ, সেই কথা বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
কি কি অপৰাধ জামিনবিহীন হয়?
উক্ত সংহিতাৰ উক্ত সূচীত উল্লেখিত অপৰাধ যেনে -ধৰ্ষণ/বলাৎকাৰ (r**e), হত্যা (murder), ইত্যাদি জামিনবিহীন অপৰাধ (non-bailable offense)। এইসমূহ অপৰাধৰ বেলিকা অভিযুক্তক জামিন দিয়া বা নিদিয়াটো, আদালতৰ স্বতন্ত্ৰ সিদ্ধান্ত।
.....শশাংকজ্যোতি শৰ্ম্মা
১৩/১১/২০২৫
