Felmata Dabo

Felmata Dabo Author and Judge
(LLB,LLM)

WALAABU GUUBOO SEERAA AFAAN OROMOO...........................Hojiin Walaabu Guuboo Seeraa Afaan Oromoo/Walaabu Oromo Law...
14/05/2026

WALAABU GUUBOO SEERAA AFAAN OROMOO...........................
Hojiin Walaabu Guuboo Seeraa Afaan Oromoo/Walaabu Oromo Law Dictionary/hojjatame guddaa fi seenaa keessatti sirna Haqaa biyya keenyaaf bu'uura jabaa kan buusudha. Anis hojii Guuboo kana qopheessuu keessatti hirmaadhee gumaacha ogummaa kiyya bahadheen qooddataa seenaa kanaa ta'uu kiyyaaf gammachuun koo daangaa hin qabu. Hawaasni keenya keessumaa qaamolee seeraa fi ogeessota seeraa keenyaaf kun boqonnaa haaraadha.Baga gammaddan, baga gammanne. Rabbi nu gargaareef galata. Deemsi itti fufa.
ወላቡ የአፋን ኦሮሞ ህግ መዝገብ ቃላት ስራ ታላቅ እና በታሪክ ውስጥ ለአገሪቱ ፍትህ ሥርዓት ጠንካራ መሰረት የሚጥል ነው። በዚህ ስራ በመሳተፌ እና ሙያዊ አስተዋጾ በማድረግ የዚህ ታሪክ አካል በመሆኔ እጅግ ደስተኛ ነኝ። ይህ ለማህበረሰባችን በተለይም የፍትህ አካላት እና ለህግ ባለሙያዎች አዲስ ምዕራፍ ነው።እንኳን ደሳላችሁ እንኳን ደስ አለን። ስለረዳን ፈጣሪ ይመስገን። ጉዞ ይቀጥላል።👇

10/09/2025

BAGA BARA HAARAA 2018 NAGAAN GEESSAN;GEENYE!
እንኳን ለ2018 አዲሱ ዓመት በሠላም አደረሳችሁ፣ አደረሰን።
HAPPY NEW YEAR!🌻

07/09/2025

Ilmoo,seera fi Dhugaa.....
A. Ilmoo
Dhiiga isaati. Hidda isaati. Fakkaattii ofiisaa lafarratti gaafa argu. Namni ilmoo ofii jaalata.Saniifuu ofii beela'ee dhala ofii nyaachisa. Dheebotee dhala ofii obaasa. Ofii daaree ilmootti uwwisa. Nama miti;bineensiyyuu akkasuma. Jaalala ilmoof jecha aarsaan namni hin kaffalle hin jiru. Duuti illee yoo dhufte irratti du'a. Ilmoo ofiirratti eenyuyyuu maraatuullee yoo ta'e sin dhiisu. Ilmoon hangas nama mararti.
B. Seera
Oromoon Seeraf safuu fi kabajni inni qabu adduma. Uummatni kun Sirna jabaa sana 'Sirna Gadaa' ijaaree ittiin bulee,ittiin walbulchee ammas ittuma jiru kan har'allee waa'een isaa qoratamee bira hin gahamin kana qabu 'Seerri ilmoorra marara" jedha. Seerri seera. Seerri cabnaan ilmoo ofii illee hin waakkatan jechuu isaati. Seerri iyyuu isaaf jiruu isaati. Namaaf seera qaba,sa'aaf seera qaba. Bineensaf seera qaba. Dacheef seera qaba. Samiif seera qaba. Seera hin cabsu hin dabsu. Seera ilmoo caalchifata jechuudha. Kana Gadaatu barsiise.
C. Dhugaa
Dhugaan immoo bakki inni Oromoo biratti qabu ilmoo fi seeraa oli. Innis Oromoon "Dhugaan ilmoo rabbiiti"jedha. Dhugaa hin dabsinaa jedha. Dhugaa hin dabsu. "Dhugaan qal'atti malee hin cittu" jedha. Dhara jibba. Ijoon kiyya maalif "Dhugaan ilmoo rabbiiti" jedhe laata? Sababa duran jedhe. Dhugaan ilmoo rabbiiti erga ta'ee dhugaa dabsinaan namni foonii ilmoo isaa irratti erga hangana aarsaa kaffala ta'ee rabbimmoo dhugaa( ilmoo isaa) kana yoo dabsite adabbiin isaa hangam akka cimu tilmaamtee? Dhugaan ilmoo rabbiiti jechuun makmaaksa miti. Seera illee. Dubbii afaanii qofaan dubbattee waan bira kuttus miti. Dhugaaf jiraachudha;dhugaan jiraachudha malee. Dhugaan ilma rabbiiti. Dhugaan rabbumaayyu! " Waaqa gurraacha garaa garbaa
Tokkicha maqaa dhibbaa
Leemmoo garaa taliilaa
Abbaa dhugaaf jaalalaa.." jedhanii eebbisu yookin kadhatu mitiiree? Dhugaan isa kana. Akkasittan beeka. Dhugaa ilmoo rabbii🥰
Bakkalchi bakkaa hin badin dhugaan rabbi harkaa hin badin! Na oofkalchaa!Fixadhe

24/08/2025

Mirga qabeenya ofii mancaasuu yookin balleessuu
¬¬¬¬¬¬________________________________________
Heerri mootummaa kwt.40(1) jalatti namni kamuu mirga qabeenya horachuu,itti fayyadamuu fi dabarsuu qaba jedha. Namni tokko qabeenya ofii mancaasuu yookin balleessuuf hoo mirga qabaa? Abbaan qabeenyaa tokko qabeenya isaa hunda guutummaatti nan balleessa yookin nan barbadeessa yoo jedhe seerri dhorku jiraa? Yaadrimeen seeraa kun seera Rome keessatti “Jus utendi fruendi abutendi’ jedhamee beekama. It means the right to use property as well as destroy it. Akka seera kanaatti qabeenya kee akkuma itti fayyadamuu dandeessu,balleessuunis mirga keeti yaadama jedhu qaba. Seera keenya keessattis dhimmoota hariiroo hawaasaa ilaalchisee tumaan ifatti mirga kana kennus dhorkatus jiraachuu baatu namni qabeenya isaa akka hin balleessine yookin hin qisaasessine dhorkuun ni jira. Kunis kaayyowwanii fi sababoota akka mirga abbootii mirgaa (creditors) yookin murtii abbaan mirgaa (judgement creditor) eegsisuuf, akkasumas gochi qabeenya ofii mancaasuu kun dhiibbaa hawaasa naannoo irratti kan qabu yookin qabeenya nama biroo cinaa jirurratti fidu kan qabu yoo ta’e ni dhorkama. Gama biraatin,Seera yakkaa kwt.494(1) jalatti “Namni Kamiyyuu namoota yookiin qabeenyaa irratti balaa waliigalaa geessisuu yaadee gamoo yookiin hojii qabatamaa (mullatu) akaakuu kamiyyuu, miidhaan, oomishaalee qonnaa, bosona,mukeen yookiin mi’oota biroo kan isaa yookiin nama biroo kamiiniyyuu abidda kan itti qabsiise yoo ta’e,hidhaa cimaa hanga waggaa kudhan gahuun ni adabama. Akkasumas, namni tokko idaa isarra jiru kaffaluu dhabuuf yookin miliquuf jecha qabeenya isaa yoo mancaase seera yakkaa kwt.727 jalatti yakka ta’ee tumameera. Mee kanas haa ilaallu. Namni tokko qarshii (birr) isaa giiphii keessaa qabu baasee yoo cire yookin kukkute hoo ni gaafatamaa? Labsii Baankii Biyyaalessa Itophiyaa 1359/2017 kwt.51(5(b) jalatti namni tokko baankii biyyaalessaa... guutuusaa argachuuf
👇

22/08/2025

በወንጀል አፈፃፀም ላይ ተካፋይ መሆን የሚያስከትለው የወንጀል ተጠያቂነት
መግቢያ
ወንጀል ማለት አንድን አታድርግ የተባለ ድርጊት ወይም ተግባር ማድረግ (መፈፅም) (commission) ወይም አድርግ የተባለ ድርጊት አለማድረግ (አለመፈፀም) (omission) ነው፡፡ አንድ ወንጀል በአንድ ሰው የወንጀል ሀሳብ ጠንሳሽነት ተጀምሮ በዚሁ ሰው ፍጻሜ ሊያገኝ እንደሚችል ሁሉ በአንድ የወንጀል ተግባር ላይ ወንጀሉን በአካል ከሚፈጽመው ሰው በተጨማሪ ሌሎች ሰዎች ከአጀማመሩ እስከ ፍጻሜው ባለው ሂደት ወይም ከዚያ በኃላ በተለያየ ደረጃዎች ሊሳተፉ ይችላሉ፡፡ በዚህ ጽሁፍም የወንጀል ተካፋይነትን በአጭሩ እንመለከታለን፡፡

በዋና ወንጀል አድራጊነት ተካፋይ መሆን (አንቀጽ 32)
በወንጀል ህግ አንቀጽ 32 መሰረት አንድ ሰው በሶስት ሁኔታዎች በዋና ወንጀል አድርጊነት ተካፋይ እንደሆነ ተቆጥሮ እንደሚቀጣ የደነገገ ሲሆን ይኸውም
በወንጀል ህጉ አንቀፅ 32(1)(ሀ) መሰረት በቀጥታ ወይም በእጅ አዙር በተለይም በእንስሳ ወይም በተፈጥሮ ኃይል አማካይነት ወንጀሉን አድርጐ እንደሆነ በዋና ወንጀል አድራጊነት ወንጀል እንደፈፀመ ተደንግጓል፡፡ በእጀ አዙር ሲባል ለምሳሌ በሰው አካል እና ጤና ላይ ጉዳት ለማድረስ በማሰብ በእብድ ውሻ ሰውን ማስነከስ ወይም የተፈጥሮ ሀይልን እንደ ውሃ፣ እሳት በመጠቀም በሰው ንብረት ላይ ጉዳት ማድረስ እንደ ዋና ወንጀል አድራጊ ተቆጥሮ የሚቀጣ ይሆናል፡፡

በወንጀል ህጉ አንቀፅ 32(1)(ለ) መሰረት ወንጀሉን እሱ ራሱ በቀጥታ ባያደርግም እንኳን በመላ አሳቡና አድራጐቱ በወንጀሉ ድርጊቱና በሚሰጠው ውጤት ሙሉ ተካፋይ በመሆን ድርጊቱን የራሱ ያደርገ ሲሆን ነው፡፡ ይህም ከድርጊቱና ውጤቱ ጋር የተሟላ የሀሳብ ውህደት ያለው ማለትም በቀጥታ በአካል ወንጀሉን የሚፈፅመውን ሰው ሙሉ በሙሉ የመደገፍና የድርጊቱን ውጤት እንደ እራስ ድርጊትና ውጤት አድርጎ መቁጠር ነው፡፡

በወንጀል ህጉ አንቀፅ 32(1)(ሐ) መሰረት ሕፃንን ወይም አእምሮው ያልተስተካከለውን ወይም የአእምሮው ህመምተኞችን ማለትም ሁኔታውን የማያገናዝበውን ሰው ወንጀል ለማድረግ መሣሪያ ያደረገ ወይም ሌላውን ሰው ወንጀል እንዲያደርግ ያስገደደ ሲሆን እንደ ዋና ወንጀል አድራጊ ተቆጥሮ የሚቀጣ ይሆናል፡፡

በልዩ ወንጀል ተካፋይ መሆን (በወንጀል ህግ አንቀጽ 33)
አንዳንድ ወንጀሎች በባህሪያቸው በሁሉም ሰዎች ሊፈፀሙ የማይችሉ ዓይነት ተደርገው ሊወስዱ ይችላሉ፡፡ ለምሳሌም ወታራዊ ወንጀልን ለመፈፀም ወታደር መሆንን፣ በስልጣን ያለአግባብ መገልገል ወንጀልን ለመፈፀም የመንግስት ሰራተኛ መሆንን እና ሴትን አስገድዶ ለመድፈር ወንድ መሆን በዋናነት ሊጠይቅ ይችላል፡፡ ሆኖም አንድ ሰው ወንጀሉን ለመፈፀም የተለየ ጠባይ ያላቸውን ወንጀሎች ለመፈፀም የሚያስችለው ሁኔታ ባይኖረውም በመላ አሳቡ፣ በሙሉ ፈቃዱና በአድራጎቱ እነዚህን ወንጀሎች ለመፈፀም የተለየ ሁኔታ ካላቸው ሰዎች ጋር ከተባበረ በዋና ወንጀል አድራጊነት ሊጠየቅ የሚችልበት ሁኔታ ይኖራል፡፡ ለምሳሌ አንድ ሰው የመንግስት ሰራተኛ ሣይሆን በሙሉ ሀሳብ እና ድርጊት ወይም በተዘዋዋሪ መንገድ የመንግስት ሥራ ላይ ጉዳት እንዲደርስ ቢያደርግ በዋና ወንጀል አድራጊነት ሊጠየቅ ይችላል፡፡

በህብረት ስለሚፈፀም ወንጀል (አንቀጽ 35)
ቁጥራቸው ከአንድ በላይ የሆኑ ሰዎች ወንጀል ተፈጽሟል ተብሎ ሲገመት እያንዳንዱ ሰው በመርህ ደረጃ በወንጀሉ ውስጥ የነበረው ወይም ያደረገው ተሳትፎ በማስረጃ መረጋገጥ ይኖርበታል፡፡ ነገር ግን እንደ አድማ እና አምባጓሮ በመሳሰሉት ወንጀሎች በተፈፀሙ ጊዜ በህብረቱ ውስጥ መገኘቱ የተረጋገጠበት ሰው ከቅጣ ነፃ የሚሆነው እራሱ በወንጀሉ ተካፋይ አለመሆኑን ማረጋገጥ ሲችል ብቻ ነው፡፡

ማነሳሳት
የወንጀል ህጉ በአንቀፅ 36(1) መሰረት ማንም ሰው ወንጀል እንዲደረግ አነሳሳ የሚባለው አስቦ ሌላውን ሰው በመጐትጐት፣ ተስፋ በመስጠት፣ በገንዘብ፣ በስጦታ፣ በማስፈራራት ወይም በማናቸውም ሌላ ዘዴ አንድ ወንጀል እንዲያደርግ ያግባባ እንደሆነ ነው፡፡ የማናሳሳት ድርጊት አንድ ሰው ወንጀል ፈፃሚውን ወንጀል እንዲፈፅም ቁርጠኛ ውሣኔ ላይ እንዲደረስ ሲያደርገው ሲሆን በወንጀል የሚጠየቀው የወንጀል ህጉ አንቀፅ 36(2) መሠረት ዋና ወንጀል አድራጊው (ተነሳሺው) ቢያንስ ወንጀሉን የመፈፀም ሙከራ አድርጎ እንደሆነ ነው፡፡ ቅጣቱም የሚወሰነው ሊደረግ ለታሰበው ወንጀል ህጉ በተደነገገው ቅጣት ልክ ሲሆን በዋና ወንጀል አድራጊው የተፈፀመው ወንጀል አነሳሹ ከፈለገው በላይ በሆነ ጊዜ አነሳሹ የሚቀጣው እርሱ በፈለገው ወይም ይሆናል ብሎ ሊገምተው በሚችለው ወንጀል ብቻ ይሆናል፡፡ ይህም በሚሆንበት ጊዜ ዋና ወንጀል አድራጊው ላደረገው ከባድ ወንጀል እራሱ ብቻ ሀላፊ እንደሚሆን ከወንጀል ህጉ አንቀፅ 36(4) መረዳት ይቻላል፡፡

አባሪነት
በወንጀል ህጉ አንቀፅ 37(1) መሰረት ማንም ሰው በወንጀል ድርጊት አባሪ ነው ተብሎ የሚቆጠረው ዋና ወንጀል አድራጊው ወንጀል ከማድረጉ በፊትም ሆነ ወይም በሚያደርግበት ጊዜ ወሬ በማቀበል፣ በመምከር፣ ወንጀል የሚያደርግበትን ዘዴ ወይም መሣሪያ ወይም ግዙፋዊ እርዳታ በመስጠት ወይም ለወንጀሉ አፈፃፀም በሚጠቅም በማናቸውም ሌላ ዓይነት መንገድ አስቦ የረዳው እንደሆነ ነው፡፡
በወንጀል ህጉ አንቀፅ 37(2) እና (3) መሰረት ታስቦ ለሚደረግ ወንጀል አባሪ መሆን ሁል ጊዜም የሚያስቀጣ ሲሆን አባሪው የሚቀጣው ወንጀሉ ቢያንስ የተሞከረ ሲሆን እንደሆነ ከህጉ ድንጋጌ መረዳት ይቻላል፡፡

ወንጀል ከተፈፀመ በኋላ ወንጀለኛን መርዳት
አንድ ሰው ወንጀል ከፈፀመ በኃላ በዚሁ ወንጀል እንዳይከሰስ ወይም እንዳይቀጣ እርዳታ የሚሰጥ ሰው ወንጀለኛን በመርዳት ተጠያቂ እንደሚሆን ከወንጀል ህጉ አንቀፅ 40 መረዳት ይቻላል፡፡ ወንጀለኛን መርዳት ከአባሪ ወይም አነሳሽነት የሚለየው በመርህ ደረጃ አባሪነትና አነሳሽነት ዋናው ወንጀል አድራጊ በሚከሰስበት የወንጀል ድንጋጌ የሚያስከስስና በዛው ድንጋጌ ላይ በተቀመጠው ቅጣት ልክ የሚያስቀጣ መሆኑ ነው፡፡ ወንጀለኛን መርዳት አስቀድሞ በተፈፀመው የወንጀል ድርጊት ያደረገው አስተዋጽኦ ባለመኖሩ እራሱ ለፈፀመው የወንጀል ድርጊት ብቻ በወንጀል ህጉ ልዩ ክፍል በተደነገገ አግባብነት ባለው ድንጋጌ የሚቀጣ ይሆናል፡፡

የህግ ሰውነት የተሰጠው ድርጅት የወንጀል ተካፋይነት
የወንጀል ህጉ አንቀፅ 34 የህግ ሰውነት የተሰጠውን ድርጅት የመንግስት አስተዳደር አካላትን ሳይጨምር በህግ ላይ በግልጽ በተደነገገ ጊዜ በዋና ወንጀል አድራጊነት፣ በአነሳሽነት ወይም በአባሪነት በወንጀል ሊቀጣ የሚችልበትን ሁኔታ በግልጽ ደንግጓል፡፡ ይኸውም ድርጅት ወንጀል እንዳደረገ ተቆጥሮ ቅጣት የሚጣልበት ከሀላፊዎቹ ወይም ከሰራተኞቹ አንዱ ከድርጅቱ ሥራ ጋር በተያያዘ የድርጅቱን ጥቅም በህገወጥ መንገድ ለማራመድ በማሰብ ወይም የድርጅቱን ህጋዊ ግዴታ በመጣስ ወይም ድርጅቱን በመሳሪያነት በመጠቀም በዋና ወንጀል አድራጊነት፣ በአነሳሽነት ወይም በአባሪነት ወንጀል ሲፈፅም ነው፡፡ በዚህ መልኩ ወንጀል ውስጥ ተሳትፎ የሚገኝ ድርጅት የሚቀጣው በወንጀል ህጉ በአንቀጽ 90 መሰረት በሚጣል በመቀጮ ሲሆን አስፈላጊ በሆነ ጊዜም ድርጅቱ እንዲታገድ፣ እንዲዘጋ ወይም እንዲፈርስ ተጨማሪ ቅጣት ሊጣልበት ይችላል፡፡

ማጠቃለያ
የወንጀል ህጉ በተለያየ ሁኔታ በወንጀል ተሳትፎ መገኘት የሚያስከትለውን የወንጀል ተጠያቂነት የደነገገ በመሆኑ ህብረተሰቡ በጉዳዩ ዙሪያ ያለውን ግንዛቤ በማሳደግ መሰል ድርጊቶች ከሚያስከትሉት የወንጀል ተጠያቂነት እራሱን ሊጠብቅ ይገባል፡፡

በንቃተ ሕግ ትምህርትና ስልጠና ዳይሬክቶሬት የተዘጋጀ

የፍትሕ ሚኒስቴርን የማህበራዊ ሚዲያ ትስስር ገፆችን እና ድረ-ገጽን ይቀላቀሉ
Website
https://www.justice.gov.et
Facebook
https://www.facebook.com/MOJEthiopia/
(x) Twitter
https://x.com/MOJEthiopia
YouTube channel
https://youtube.com/...3701 ...
LinkedIn
https://www.linkedin.com/.../ministry-of-justice.../about/
Telegram
https://t.me/fdreattorneyGeneral_externa

19/08/2025

Murtiilee Dirqisiisoo Dhaddacha Ijibbaataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa bara 2002 irraa hanga 2017tti Abbootii Seeraa 7'n kennaman bakka tokkotti walitti qabame argachuuf geessituu asii gadii kana cuqqaasaa!
👇
https://t.me/felminet1D
Felmata Debo Law Office

Qallaba daa'ima ulfaa'ame kan gadameessa keessa jiru ilaalchisee seerri maal jedha?....Seerri keenya Seera hariiroo haw...
08/03/2025

Qallaba daa'ima ulfaa'ame kan gadameessa keessa jiru ilaalchisee seerri maal jedha?....
Seerri keenya Seera hariiroo hawaasaa kwt.1 jalatti namni tokko guyyaa dhalate irraa eegalee hanga du'uutti mirga seeraa ni qaba" jedha. Kana jechuun osoo hin dhalatin mirgi seeraa namni gonfatu hin jiru jechuudha. Haa ta'u malee,seerichuma kana kwt.2 ,3 fi 4 jalatti immoo waa'ee daa'ima ulfaa'amee jiruus tumee jira. Akka tumaa keewwata kanaatti daa'imni ulfaa'ame tokko ulaagaalee 2(lama)kan guuttate yoo ta'e nama jechuun tuma.
Innis 1ffaa Lubbuu kan qabu ta'ee yoo dhalatee fi 2ffaa dhalatee immoo sa'aa 48 (afurtamii saddeet) yoo ture akka namaatti lakkaawwamee mirga seeraa argata jechuudha. Gama biraatin, Seera Yakkaa Kwt.545 fi keewwattoota itti aananii jiran irratti ulfa baasuun yakka ta'uu tumeera. Kana jechuun ulfa baasuun akka ajjeechaa namaatti lakkaawwama. Dabalataan Seerri hariiroo hawaasaa Kutaa Seera dhaalaa kwt.834 jalatti daa'imni ulfaa'ame dhaala akka argatu tumaan kun ni agarsiisa. Hayyuun Oromoo Makkoo Bilii illee tumaa seeraa tume keessatti 'Ulfi garaa jiru nama' jedhee tumeera....👇

06/03/2025

Guddifachaan Mana murtiitti dhiyaatee yoo raggaasifame malee bu'aa hin qabaatu.....
Hawaasni keenya seera Aadaa (Customary law) biyya kanaaf gumaachee keessaa tokko Guddifachaadha. Guddifachaan kun karaa aadaan yookin waliigalteedhan taasifamuu ni danda'a. Haa ta'u malee,seera duratti fudhatama akka argatuuf Mana Murtiin raggaasifamuu qaba (seera Maatii Oromiyaa kwt.211(1). Rakkoowwan dhimma kanaan walqabatan:-
1) Namni tokko karaa aadaan guddifatame. Garuu,guddifachaan sun hin raggaasifanne. Yookiin waliigalteen guddifatame. Garuu,waliigalteen isaa hin raggaasifamne.
2)Namoonni tokko tokko immoo guddifatamuun isaanii dhugaadha. Akkas jedhu. "Ani Akaakayyuu yookin akkawoo,eessuma yookin wasiilakoo birattin guddadhe,ijoollummaakoon na fudhatanii na guddifatan" jedhu. Garuu,seera aadaas waliigaltee taasisanis hin qaban. Isaan kunis sababa guddifatni isaanii hin raggaasifamneef mirga guddifachaan argatan kabachiifachuu irratti yeroo rakkatan ni mul'ata. Keessattuu qabeenya dhaalaa qixa dhaaltota guddifataa waliin qooddachuuf yeroo gaaffii dhiyeessan guddifata seera qabeessaan raggaasifame hin qabu yookin hin qabdu mormii jedhutu isaan irratti ka'a.
Daa'imman yeroo guddifata kennaman umuriin isaanii waggaa 18(kudha saddeet) gadi waan ta'aniif guddifaticha ofii isaanii raggaasifachuu hin danda'an. Warri Guddifata kennaa fi guddifata fudhataan dirqama guddifaticha raggaasisuu bahatanii rakkoo daa'imman akkasii gara fuulduraatti isaan mudachuu malu irraa oolchuu qabu. Kanaafuu,guddifachaan aadaanis ta'ee waliigalteen taasifame akkasumas fira birattis yeroo guddifatamanitti seera duratti bu'aa akka qabaatuuf Mana Murtiin raggaasisuufii barbaachisa.

01/03/2025

Wabummaa.......kan itti fufe
e) Yeroon idaan kaffalamu qaqqabee wabiin torbanoota 6(jaha) keessatti abbaa idaa akka himatu gaafatee abbaan mirgaa kan dhiise yoo ta’e f) Yeroon idaa kaffalamu qaqqabee wabiin idaa na harkaa fudhadhu jedhee abbaan mirgaa (creditor) yoo fudhachuu dide
-Namni wabii ta’u tokko wabii (simple guarantee) yookin wabiis abbaa idaas (joint guarantee) ta’uu ni danda’a. Nama wabii (simple guarantee) ta’e tokko abbaan mirgaa yoo abbaan idaa kaffaluu yookin raawwachuu dadhabe malee dirqama wabummaa isaa akka bahu gaafachuu hin danda’u. Wabiinis abbaan idaa osoo jiruu ani hin kaffalu kan jedhu yoo ta’e qabeenya abbaan idaa qabu kan idaan hin qabamne abbaa mirgaa (creditor) agarsiisuu qaba.
Wabiin akkuma himatameen abbaa mirgaa (creditor) tokkoon abbaa idaa gaafadhu yookin abbaa idaatin falmi (benefit of discussion) yoo jedhe malee abbaan mirgaa (creditor) abbaa idaa (debtor)waliin falmuu dirqama hin qabu (S/H/H kwt.1935). Haa ta’u malee, wabiin himatame tokko abbaa idaa gaafadhu jechuuf dursee maal raawwachuu qabaa? (S/H/H kwt.1936)
1. Himanni akkuma isatti dhiyaateen dursa abbaa idaa gaafadhu jechuu qaba. 2. Qabeenya abbaa idaa kan idaa biraa irra bilisa ta’an abbaa mirgaatti agarsiisuu 3. Falmiidhaf baasiiwwan barbaachisan abbaa mirgaatiif ramaduun kaffaluu qaba.
Gabaabinaan wabiin tokko dirqama wabummaa isaa yoo seenu qabxiiwwan olitti ibsaman kana beekuun barbaachisaadha.

01/03/2025

Wabii namaa taatanii beektuu?
……………………….
Waliigalteen tokko yeroo taasifamu dirqama waliigaltee sana keessatti waliigalan raawwachuuf wabii waammachuun dhimma baratamaadha. Wabummaan kunis akka qajeeltootti namni dirqama wabii seene abbaan idaa (debtor) dirqama isaa bahachuu yoo dadhabe yookin idaa isarra jiru kaffaluu yoo dadhabe abbaa mirgaatiif (creditor) idaa isaa kaffala -(S/H/H kwt.1920). Wabummaa fi bu’aa wabii ta’uun hordofsiisu irratti wantoota muraasni:-
1) Wabummaan eeyyama abbaa idaatin yookin osoo abbaan idaa hin beekin seenamuu danda’a. 2) Wabummaan tilmaama fudhachuun osoo hin taane wanta ifa ta’e ta’uu qaba. Akkasumas,dhimmi irratti waliigalteen godhames seera qabeessa (lawful) ta’uu qaba. 3) Waliigalteen wabii hanga ol’aanaa wabiin itti kenname yoo ibsame malee bu’aa hin qabu. –S/H/H kwt.1922(3). Dhimma kanaan walqabsiisee waliigalteewwan tokko tokko irratti namoonni yeroo hanga ol’aanaa maallaqaanis haa ta’u dirqama biraa raawwachuutin wabii irratti ta’an osoo hin ibsin waliigalteen taasifamu hedduudha. Kana waan ta’eef namni wabii ta’uu barbaadu tokko waliigaltee tokko irratti dirqama wabummaa yoo seenu waliigaltichi ifatti hanga ol’aanaa dhimma irratti wabii ta’ee beekuu qaba. Duuchatti wabii ta’e taanan wabiin hin gaafatamu jechuudha. Dh/Ij/M/M/W/F Jiildii 19ffaa L.G 104061 irratti dhimma kanaan walqabsiisee hiikoo kenneen waliigalteen akkasii kan diigamu ta’uu fi fudhatama hin qabu jedhee hiikeera.
- Wabummaa seename tokko yoom hafaa ta’aa?
a) Idaan irratti wabii seename yoo kaffalamee xumurame b) Idaa sana kan bakka bu’u qabeenya hin sochoone yookin qabeenya biraa abbaan mirgaa (creditor) yoo fedhiidhan fudhateera ta’e c) Abbaan mirgaa (creditor) wabiin osoo isaaf hin eeyyamin abbaa idaatiif yeroo kaffaltii yoo eeyyameef. d) Abbaan idaa ittisa (defence) abbaa mirgaa irratti kaasuu danda’u kamiiyyuu yoo qabaate wabiin kaasuu ni danda’a. Fkn: Idaan waldandeessisuu....itti fufa

Address

Woliso

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Felmata Dabo posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Felmata Dabo:

Shortcuts

Share

Category