ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል

31/05/2026

ክስ የማቅረብ መብት (Cause of Action) እና የማስረጃ ምዘና ደረጃ ልዩነት
የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት
መዝገብ ቁጥር =የሰ.መ.ቁ 233250
ጥቅምት 05 ቀን 2016 ዓ.ም
✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅
​መግቢያ፦
አንድ ከሳሽ ሌላውን ወገን በፍርድ ቤት ለመክሰስ የሚያስችለው መብት ወይም ጥቅም (Cause of Action) መኖሩን ማሳየት ለክሱ ተቀባይነት የመጀመሪያው መሠረት ነው። ሆኖም ግን፣ ክስ የማቅረብ መብት ወይም ጥቅምን ማሳየት እና ክሱን በውሳኔ ለማጠናቀቅ የሚደረግ የማስረጃ ምዘና ደረጃ ፍፁም የተለያዩ ሕጋዊ ሥርዓቶች ናቸው።
​ብዙውን ጊዜ በሙግት ሂደት ላይ ከሳሽ ገና ተከሳሽ ሳይጠራ ፍሬነገሩን በሙሉ እንዲያስረዳ የሚገደድበት ወይም የቅድመ-ሕግ ሁኔታዎች የሚደበዝዙበት አጋጣሚ ይታያል። ይህንን አስመልክቶ የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕጉ ምን ይላል? የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎትስ የሰጣቸው አስገዳጅ የሕግ ትርጉሞች ምን ይመስላሉ? ሙሉውን ትንታኔ ከዚህ በታች እንመልከት፦
✅ የአንድ መብትና ግዴታ ምንጭ ሕግ ወይም ውል ሲሆን አንድ ከሳሽ ሌላውን ወገን በተከሳሽነት
ፍርድ ቤት መክሰስ የሚያስችለው ምክንያት (cause of action) እንዲኖረው የግድ የሚል መሆኑንና
ለመክሰስ የሚያስችል ጥቅም ወይም መብት በማረጋገጥ አቤቱታ ካላቀረበ በቀር በማናቸውም ሰው ላይ ክስ
ሊያቀርብ የማይችል ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 33(2)እና(3) ድንጋጌ ያስገነዝባል፡፡
✅ሆኖም በአንድወገን ላይ ክስ ለማቅረብ የሚያስችል መብት ወይም ጥቅም መኖሩ ብቻውን ውጤት የሚያመጣ ሳይሆንከሳሹ ተጣሰብኝ ወይም ተደፈረብኝ ወይም አልተፈፀመልኝም የሚለውን ግዴታ በሌላው ወገን በሕግ ወይም
በውል የተገኘ መብቱ/ ጥቅሙ / የተጣሰበት መሆኑን፣ ተከሳሹ መብቱ የተደፈረበት ወይም ግዴታ
ያልተፈፀመበት መሆኑን፣ መብቱ በመደፈሩ ወይም ሊፈፀምለት ይገባው የነበረው ግዴታ ባለመፈፀሙ ጥቅምየቀረበት ወይም ጉዳት የደረሰበት መሆኑን፣ እንዲሰጥለት የሚጠይቀው ዳኝነት (relief) በሕግ የተፈቀደመሆኑን ካለሳዬ በቀር ያቀረበው ክስ ተቀባይነት ሊኖረው የማይገባ ስለመሆኑም ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ33(2)እና(3) ፤ 231 ድንጋጌዎች ጣምራ ንባብ መዘንዘብ ይቻላል፡፡
✅ በመሆኑም አንድን ክስ የሚያቀርብተከራካሪ ወገን ይህንን ሊያስረዳ የሚችል ጠቋሚ ማስረጃ (Prima facie evidence) ሊያቀርብ ይገባል፡፡
✅ከሳሽ የሆነው ወገን ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 33(2)እና(3) ድንጋጌ አኳያ የሚጠበቅበት ክስ በመሰረተበት ነገር / ሐብት / ላይ ከሕግ ወይም ከውል የመነጨ መብት ወይም ጥቅም እንዳለው እና ይሄው ጥቅሙ ወይም መብቱ በተከሳሹ የተነካበት ወይም የተጣሰበት መሆኑን እንጂ ገና ተከሳሹ ሳይጠራ በክሱ የተጠቀሰውንፍሬነገር በማስረጃ እንዲያረጋግጥ አይደለም፡፡
✅ይህም ከሳሽ የሆነው ተከራካሪ ወገን ከጅምሩ እንዲያረጋግጥ
የሚጠበቅበት አለኝ የሚለውን መብት በክስ አቤቱታው ላይ እንዲያሳይ እና ይህንንም የሚያረጋግጥለት
ጠቋሚ ማስረጃ ማቅረብ እንደሆነ፤ ክስ የማቅረብ መብት ወይም ጥቅም ማስረዳት መቻል እና እንደክሱ
አቀራረብ ወይም እንደተጠየቀዉ ዳኝነት ዉሳኔ ለመስጠት የሚያስችል የማስረጃ ምዘና ደረጃ ልዩነት ያላቸው
መሆኑን የሚያሳይ ነው፡፡
✅ተከራካሪ የሆኑ ወገኖች የሚያቀርቧቸውን ክርክሮች ለመወሰን በሕግ አግባብ የተቋቋሙ ፍ/ቤቶች ደግሞ ተከሳሽ ወገን ክሱን ለማስተባበል የሚያቀርበውን መከራከሪያ እና ማስረጃ
መሠረት በማድረግ ፍሬነገርን አጣርተው እና ማስረጃ መዝነው ዉሳኔ መስጠት የሚጠበቅባቸው ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 33/2 እና 231፤ 182 እና 273 ድንጋጌዎች ይዘት ያስገነዝቡናል፡፡ የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎትም በዚህ ረገድ በተለይም የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 33 እና 231 አተገባበርን አስመልክቶ
በሰ.መ.ቁ 82234፤ 135639፤ 144052 እና በሌሎችም መዝገቦች ላይ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቶበታል፡፡
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል

31/05/2026

✅የሕፃናት መሠረታዊና ልዩ የቀለብ ወጪዎች ምንድን ናቼዉ
✅ቀለብ የሚሻሻልባቸው ሕጋዊ ምክንያቶች ምን ምን ናቼዉ
✅ለቀለብ ክፍያ መሰረት የሚደረጉ የገቢ ምንጮች የትኞቹ ናቼዉ ፡፡"
✅የቀለብ ክፍያ አፈጻጸም አማራጮችስ፣
✅የወላጆች የማሳደግ መብት መጋራት በቀለብ ክፍያ ላይ ያለዉ ውጤት፣
🈴አዘጋጅ፡ ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል
📗📗📗📗📗📗📗📗📗📗📗📗📗
መግቢያ
በተሻሻለው የፌደራል የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/1992 አንቀጽ 201 ድንጋጌ መሰረት፣ ቀለብ የመስጠት ህጋዊ ግዴታ የሚመነጨው ቀለብ ጠያቂው አካል በራሱ ሰርቶ ለዕለት ኑሮው አስፈላጊ የሆነውን ገቢ ለማግኘት አቅም የሌለውና በከባድ ችግር ላይ የወደቀ መሆኑ ሲረጋገጥ ብቻ ነው፡፡ ይህ የጋራ የመረዳዳት ግዴታ በህጉ አንቀጽ 198 መሰረት በቀጥታ መስመር ወላጆችና ተወላጆች፣ በጋብቻ በሚመሰረት የሥጋ ዝምድና፣ በወንድማማቾችና እህትማማቾች እንዲሁም በባልና ሚስት መካከል የሚጸና የህግ ግዴታ ነው፡፡ ከእነዚህ ወገኖች መካከል ህፃናት ህጋዊ ጥበቃ የሚሻቸው ዋነኛ የቀለብ ተቀባዮች ሲሆኑ፣ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ-መንግስት አንቀጽ 36(2) ላይ በግልፅ እንደተደነገገው ማናቸውም ህፃናትን የሚመለከቱ እርምጃዎች በሚወሰዱበት ጊዜ በመንግስታዊም ሆነ በግል ተቋማት፣ በፍርድ ቤቶችና በአስተዳደር አካላት ዘንድ የህፃናት ደህንነትና የላቀ ጥቅም (Best Interest of the Child) ቀዳሚ ተግባር መሆን ይኖርበታል፡፡ በመሆኑም፣ ፍርድ ቤቶች የህፃናትን የመኖር እና በምቹ ሁኔታ የማደግ ሰብአዊ መብት ለማስከበር ሲሉ ግልፅ፣ ወጥ እና አስቀድሞ መገመት የሚቻል (Predictable) የዳኝነት ውሳኔ መስጠት ይኖርባቸዋል፡፡
ይህንን ተፈጻሚነት ለማረጋገጥ የወጣውን የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የህፃናት ቀለብ አወሳሰን መመሪያ ቁጥር 1/2016 ዓ/ም መነሻ በማድረግ የተዘጋጀው ዝርዝር የህግ ትንታኔ እንደሚከተለው ቀርቧል፡-
🛑 የሕፃናት ቀለብ መሠረታዊ ወጪዎች እና የዳኝነት ሚዛን (አንቀጽ 7 እና 8) ፡- የሕፃናት ቀለብ ቁሳዊ ድጋፍ ብቻ ሳይሆን፣ የሕፃናትን ህልውና እና ሁለንተናዊ እድገት ለመጠበቅ የሚደነገግ ህጋዊ መብት ነው፡፡ ፍርድ ቤቶች የቀለብ መጠንን በሚወስኑበት ወቅት የሕፃኑን ምግብ፣ መጠለያ፣ አልባሳት፣ ጤና አጠባበቅ እና ትምህርት ያሉ መሰረታዊ ፍላጎቶችን እንዲሁም ልዩ ፍላጎቶችን በግንባር ቀደምትነት ከግምት ውስጥ ማስገባት ይኖርባቸዋል፡፡ ይህ የዳኝነት ውሳኔ ፍትሃዊ እና ሚዛናዊ ይሆን ዘንድ፤ የቀለብ ተቀባይ ህፃናትን ቁጥር፣ እድሜ፣ የጤና እና የኑሮ ሁኔታ እንዲሁም በሌላ በኩል የቀለብ ሰጪውን እድሜ፣ አቅም፣ የገቢ መጠን እና ማህበራዊ ህይወት በጥብቅ ማመዛዘን ያሻል፡፡ በተለይም ወላጆች ከመለያየታቸው በፊት ህፃኑ ይኖርበት የነበረውን እና የለመደውን የኑሮ ደረጃ ጠብቆ እንዲቀጥል ማድረግ የውሳኔው ዋነኛ ማዕከል ሊሆን ይገባል፡፡
🛑የቀለብ አፈጻጸም ስነ-ስርዓት እና የክፍያ አማራጮች (አንቀጽ 9)፡- በህግ መርህ መሰረት የሕፃናት ቀለብ አፈጻጸም በጥሬ ገንዘብ የሚፈጸም ቢሆንም፣ የህፃኑን የላቀ ጥቅም ለማስከበር ሲባል ፍርድ ቤቱ ቀለቡ "በዓይነት" (ቁሳዊ አቅርቦት) እንዲሰጥ የመወሰን ሰፊ የህግ ስልጣን አለው፡፡ ይህ ውሳኔ በባለማዕዘኖቹ (በቀለብ ሰጪ ወይም ተቀባይ) አመልካችነት ወይም ፍርድ ቤቱ በራሱ ተነሳሽነት (Ex-Officio) ሊተገበር ይችላል፡፡ ፍርድ ቤቱ ክፍያው በገንዘብ መሆኑ ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ እንደሚያመዝን ካመነ እና ቀለብ በዓይነት ካልተሰጠ በስተቀር የሕፃኑ ደህንነት በአግባቡ እንደማይጠበቅ የሚያስረዳ አሳማኝ ማስረጃ ሲያገኝ፣ ይህንንኑ ምክንያት በውሳኔው ላይ በዝርዝር በማስፈር ክፍያው በዓይነት እንዲፈጸም ያዝዛል፡፡
🛑 ልዩ ወጪዎች እና ማሳደግን የመጋራት ህጋዊ ውጤት (አንቀጽ 10 እና 11) ፡-ከመደበኛው የቀለብ መጠን በተጨማሪ፣ ፍርድ ቤቱ የህፃኑን የላቀ ፍላጎት ቅድሚያ በመስጠት እንደ ድንገተኛና ተከታታይ ህክምናዎች፣ የልዩ ፍላጎት ድጋፍ ቁሳቁሶች፣ የሞግዚት ቅጥር፣ ልዩ የትምህርትና ስልጠና ፕሮግራሞች እንዲሁም የስፖርትና መዝናኛ ወጪዎችን የመሳሰሉ "ልዩ ወጪዎች" ሙሉ በሙሉ ወይም በከፊል በቀለብ ሰጪው እንዲሸፈኑ የመወሰን ስልጣን አለው፡፡ ሆኖም ፍርድ ቤቱ እነዚህን ልዩ ወጪዎች ሲደነግግ ምክንያቱን፣ የሚከፈልበትን ጊዜ፣ የጊዜ ገደቡንና መጠኑን በግልጽ ማመላከት አለበት፡፡ ህፃናትን የመንከባከብ መብትን በተመለከተም፣ ሁለትና ከዚያ በላይ የሆኑ ህፃናት በወላጆች መካከል ተከፋፍለው የሚያድጉ ከሆነ፣ የቀለብ መጠኑ የሚሰላው በሁለቱ ወላጆች የመክፈል አቅም ልዩነት ላይ ተመስርቶ ሲሆን፣ ቀለብ ሰጪው ህፃኑን በዓመት ውስጥ ለተከታታይ 30 ቀናት ወይም ከዚያ በላይ ለብቻው የሚያሳድግ ከሆነ ፍርድ ቤቱ ከተወሰነበት ቀለብ ላይ ተመጣጣኝ ቅናሽ (Deduction) ሊያደርግለት ይችላል፡፡
🛑 የቀለብ ውሳኔ ማሻሻያ እና ህጋዊ ምክንያቶቹ (አንቀጽ 16)፡- የህፃናት ቀለብ ውሳኔ በቋሚነት የማይለወጥ ሳይሆን፣ ተለዋዋጭ ሁኔታዎችን መሰረት በማድረግ በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ሊሻሻል፣ ሊጨምር ወይም ሊቀንስ የሚችል ህጋዊ ቁርኝት ነው፡፡ ፍርድ ቤቱ በቀረበለት አቤቱታ ላይ ተመስርቶ የቀለብ መጠን ማሻሻያ ውሳኔ ለማሳለፍ በቂ፣ ህጋዊ እና አሳማኝ ምክንያቶች መኖራቸውን ማረጋገጥ የሚጠበቅበት ሲሆን፤ እነዚህም ምክንያቶች በተለይም የቀለብ ሰጪው ገቢ ወይም የህፃናቱ ፍላጎት መጨመር ወይም መቀነስ፣ በሀገሪቱ ላይ የሚከሰት የዋጋ ግሽበት (Inflation)፣ የቀለብ መጠኑ ከመጀመሪያውኑ በመመሪያው መሠረት በአግባቡ አለመሰላቱ፣ በመመሪያው አንቀጽ 13 እና 14 በተደነገገው መሰረት የከባድ ችግር መፈጠር ወይም ከባድ ችግር የፈጠሩ ልዩ ሁኔታዎች መከሰታቸው ሲረጋገጥ፣ እንዲሁም ለህፃኑ እድገት አስፈላጊ የሆኑ ልዩ ወጪዎች ላይ መሰረታዊ ለውጥ መኖሩ በበቂ ማስረጃ ሲደገፍ ነው፡፡
🛑የቀለብ ሰጪው የስራ ሁኔታ እና ህጋዊ የገቢ ምንጮች (አንቀጽ 18) ፡-የሕፃናት ቀለብ መጠንን በፍትሃዊነት ለመወሰን የቀለብ ሰጪው የገቢ ምንጭ በህግ አግባብ በትክክል ሊለይ እና ሊሰላ ይገባል፡፡ ቀለብ ሰጪው በቅጥር ስራ ላይ የተሰማራ ከሆነ ሊሰላ የሚችለው ገቢው መደበኛ ደመወዝን፣ የትርፍ ሰዓትና የተጨማሪ ስራ ክፍያዎችን፣ ጉርሻዎችን (Bonus)፣ የተለያዩ አበሎችን፣ የፕሮቪደንት ፈንድ ክፍያዎችን እና ከቅጥር ጋር የተያያዙ ማናቸውንም ጥቅማ ጥቅሞች ያካትታል፡፡ በሌላ በኩል፣ ግለሰቡ የግል ስራ የሚሰራ ባለሙያ ወይም ነጋዴ ከሆነ ጠቅላላ ወርሃዊና አመታዊ ገቢው እንዲሁም በተለያዩ የስራ መስኮች የሚገኝ ማንኛውም ተጨማሪ ገቢ የሚታሰብ ሲሆን፤ ጡረተኛ በሚሆንበት ጊዜ ደግሞ የጡረታ አበሉንና ተያያዥ ገቢዎቹን ማዕከል በማድረግ የህፃኑን የላቀ ጥቅም እና ደህንነት በሚያስጠብቅ መልኩ ቀለቡ ይወሰናል፡፡ ከእነዚህም በተጨማሪ ከቤት፣ ከተሽከርካሪ ወይም ከሌሎች ንብረቶች ኪራይና ሽያጭ የሚገኝ ገቢ፣ የባንክ ተቀማጭና ወለድ፣ ከሎተሪና ውድድሮች የሚገኙ የገንዘብ ሽልማቶች፣ እንዲሁም የካሳ ክፍያዎች በማንኛውም የሥራ ሁኔታ ውስጥ ባሉ ቀለብ ሰጪዎች ላይ እንደ ተጨማሪ የገቢ ምንጭ ተደምረው ሊሰሉ ይችላሉ፡፡
🛑የተለየ የገቢ አሰላለፍ ሁኔታ እና የዳኝነት ስልጣን (አንቀጽ 19)፡- ፍርድ ቤቱ በተለዩ ሁኔታዎች ምክንያት የቀለብ ሰጪውን ወይም የተቀባዩን ትክክለኛ የገቢ መጠን ማረጋገጥ ወይም ማወቅ በማይችልበት የጭብጥ ሁኔታ ላይ፣ የህፃናትን መብት ለማስከበር ሲባል ልዩ የዳኝነት አሰራርን ይከተላል፡፡ የቀለብ ጥያቄው የቀረበው የወላጆችን መለያየት ተከትሎ በሚሆንበት ጊዜ እና የገቢ ምንጩን በህጋዊ ሰነድ ማረጋገጥ ሳይቻል ሲቀር፤ ፍርድ ቤቱ ወላጆች ከመለያየታቸው በፊት በነበረው የትዳር ህይወት ውስጥ ለቤተሰቡ ፍጆታና ለቀለብ ይወጣ የነበረውን መደበኛ ወጪ እንደ መነሻ መስፈርት (Benchmark) የመጠቀም ሰፊ የህግ ስልጣን አለው፡፡ በዚህም መሰረት፣ ፍርድ ቤቱ የህፃኑን ጥቅም እና የነበረውን የኑሮ ደረጃ ላለማውረድ ሲል ከመደበኛው የቀለብ አሰላል ሰንጠረዥ ውጪ ተመጣጣኝ እና ፍትሃዊ ውሳኔ ማሳለፍ ይችላል፡፡
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል(0910214108)

📍 አድራሻ፦ አዲስ አበባ | ደሴ (ወሎ) | ኮምቦልቻ
📞 ስልክ፦ +251910214108
📧 ኢሜይል፦ [email protected]
📱 ቴሌግራም፦ https://t.me/adem2141

31/05/2026

የሕጻናት የቀለብ ስሌት
የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት የሕጻናት ቀለብ አወሳሰን መመሪያ ቁጥር1/2016

30/05/2026

“የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የፍትሐብሔር ፍርድ አፈጻጸም ሥርዓት “የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የፍርድ አፈጻጸም ጽ/ቤት የአሰራር ሥርዓት መመሪያ ቁጥር 26/2017” መሰረት ተደርጎ የተዘጋጀ ክፍል አንድ
(ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል)
✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅
1. የጽሕፈት ቤቱ መቋቋም እና የሕጋዊነት መነሻ (መግቢያ)
የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የፍትሐብሔር ፍርድ አፈጻጸም ሥርዓት ቀደም ሲል በዳይሬክቶሬት ደረጃ ይከናወን የነበረ ቢሆንም፣ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ባደረገው መዋቅራዊ ጥናት መሠረት ተቋማዊ አደረጃጀቱ ወደ ጽሕፈት ቤት ደረጃ ከፍ እንዲል ተደርጓል። ይህ የአደረጃጀት ለውጥ ሥልጣን ባለው የዳኝነት አካል የሚሰጡ ፍርዶች፣ ውሳኔዎችና ትዕዛዞች በተቀላጠፈ፣ ወጥ በሆነ እና ጊዜውን በጠበቀ መልኩ በተግባር ላይ መዋላቸውን ለማረጋገጥ ታስቦ የተፈጠረ ወሳኝ ምዕራፍ ነው።መመሪያዉ የወጣበት ዋና ዓላማ ፍርዶች የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግን ተከትለው የሚፈጸሙበትን ግልጽ አቅጣጫ ለመደንገግ፣ የሥራ ፍሰት ቅደም-ተከተሎችን ለመዘርዘር እና ቅድመ-ሁኔታዎችን ግልጽ ለማድረግ ነው እንደሆነ ከመመሪያዉ መግቢያ ላይ መገንዘብ ይቻላል።
2. የመመሪያው ቁልፍ ቃላት እና የሕግ ትርጓሜዎች
ለዚህ መመሪያ ቀልጣፋ አፈጻጸም እና ወጥ ግንዛቤ ሲባል የሚከተሉት ቃላት እና ሐረጎች የተሰጣቸውን ሕጋዊ ትርጉም ይዘው ይተገበራሉ፦
• ጽ/ቤት እና ንብረት፦ “ጽ/ቤት” ማለት የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ፍርድ አፈጻጸም ጽ/ቤት ሲሆን፤ “ንብረት” የሚለው ቃል ደግሞ ተንቀሳቃሽም ሆነ የማይንቀሳቀስ (እንደ ቤት፣ ተሽከርካሪ፣ ማሽነሪ፣ የፋብሪካ ግብዓትና አክሲዮን ያሉ) በሕግ ለመሸጥም ሆነ ለመረከብ ያልተከለከሉ፣ ማናቸውንም የግል፣ የጋራ ወይም የተናጠል የባለቤትነት መብት ሊመሰረትባቸው የሚችሉ ሀብቶችን ያጠቃልላል።
• የአፈጻጸም ትዕዛዝና የማስማማት አገልግሎት፦ “የአፈጻጸም ትዕዛዝ” ማለት አንድ ንብረት እንዲሸጥ፣ እንዲለወጥ ወይም በዓይነት እንዲከፋፈል ባለመብትና ባለዕዳን ለይቶ በሥልጣን ባለው ፍርድ ቤት የሚሰጥ ትዕዛዝና ማብራሪያ ነው። “የማስማማት አገልግሎት” ደግሞ ንብረቱ በሐራጅ ከመሸጡ በፊት ተከራካሪዎች በራሳቸው ግዢ እንዲፈጽሙ፣ አንደኛው ለሌላኛው ግምቱን ከፍሎ ንብረቱን እንዲረከብ ወይም በዓይነት እንዲካፈሉ ለማስቻል ጽ/ቤቱ የሚያደርገው የማቅራረብ ተግባር ነው።
• ግምት፣ የሀብት ማጋደል እና ተጠቃሽ መዝገብ፦ “ግምት” ለሐራጅ መነሻ የሚሆን ወይም በስምምነት ለመረካከብ የሚያስችል የገበያ ዋጋ ሲሆን፤ “የሀብት ማጋደል” ንብረት በዓይነት ሲከፈል የሚፈጠር የድርሻ መጠን ልዩነትን ያሳያል። “ተጠቃሽ መዝገብ” ማለት ደግሞ በአንድ ባለዕዳ ላይ ከአንድ በላይ ባለመብቶች መዝገብ ሲከፍቱ፣ ንብረቱ ከተሸጠበት መዝገብ ጋር አብሮ እንዲፈጸም የሚቀርብ መዝገብ ነው።

3. የመመሪያው ዓላማዎች (አንቀጽ 5)
ይህ የአሠራር ሥርዓት መመሪያ በዋናነት የሚከተሉትን ሦስት ታላላቅ ሀገራዊና ተቋማዊ ዓላማዎች ለማሳካት አልሞ የተዘጋጀ ነው፦
• ፍትሐዊና ቀልጣፋ አፈጻጸምን ማረጋገጥ፦ የፍትሐብሔር የአፈጻጸም ትዕዛዝ የተሰጠባቸውን ፍርዶች ያለምንም መስተጓጎል ፍትሐዊ፣ ግልጽ፣ ተጠያቂነት የሰፈነበት እና ውጤታማ በሆነ መንገድ በተግባር ላይ ማዋል፤
• የሕግ የበላይነትንና የመብት መከበርን ማስፈን፦ የፍርድ ቤት ውሳኔዎችና ትዕዛዞች ያለ ምንም ማመንታት በአግባቡ መከበራቸውን ማረጋገጥ፣ እንዲሁም በሂደቱ ውስጥ የተከራካሪ ወገኖችን መብትና ጥቅም በእኩልነት ማክበርና ማስከበር፤
• የሕዝብ አመኔታን መገንባት፦ የፍርድ ቤቶች ትዕዛዞች በተቀመጠላቸው ጊዜና ጥራት ተፈጻሚ መሆናቸውን በማረጋገጥ፣ ማኅበረሰቡ በፍትሕ ሥርዓቱና በፍርድ ቤቶች ላይ ያለው አመኔታና መተማመን በከፍተኛ ደረጃ እንዲጎለብት ማድረግ።
4. የጽሕፈት ቤቱ ዝርዝር ተግባርና ኃላፊነት (አንቀጽ 6)
በፌዴራል ፍርድ ቤቶች የአስተዳደር ዘርፍ መዋቅር ሥር ላሉ የሥራ ክፍሎች የተሰጣቸው ዝርዝር ኃላፊነት እንደተጠበቀ ሆኖ፣ ጽሕፈት ቤቱ በፍርድ ቤቶች የሚሰጡ የአፈጻጸም ትዕዛዞችን በቀጥታ ተግባራዊ ለማድረግ የሚከተሉት ስልታዊና ተግባራዊ ኃላፊነቶች ተሰጥተውታል፦
1. የንብረትና የገንዘብ ፍርዶች አፈጻጸም፦ የገንዘብ ፍርዶችን በውጤታማነት ለማስፈጸም የባለዕዳን ንብረት ማሰስ፣ ማገድና መያዝ፣ በአግባቡ መመዝገብ፣ በሐራጅ ሽያጭ ማስተላለፍ፣ እንዲሁም ከሽያጩ የተገኘውን ገንዘብ በፍርዱ መሠረት ለፍርድ ባለመብቱ በአግባቡ ማከፋፈል።
2. የመረጃ ማረጋገጥና የማስማማት ሚና፦ በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ሲሰጥ ተከራካሪ ወገኖችን እንደ ፍርዱ ይዘት እንዲፈጽሙ ማቅራረብና ማስማማት፤ ስለሚፈጸምበት ንብረት ስም፣ የባለቤትነት ሁኔታ፣ ዕዳ፣ እገዳ፣ የመንግሥት ግብርና መሰል መረጃዎችን ከሚመለከታቸው ተቋማት ዘንድ በማሰባሰብ ትክክለኛነታቸውን ማረጋገጥ።
3. የፋይናንስና የቴክኖሎጂ ሥርዓትን ማዘመን፦ ከአገልግሎት አሰጣጥ የሚሰበሰቡ ልዩ ልዩ የአገልግሎት ክፍያዎችንና የመንግሥት ገቢዎችን በአግባቡ ሰብስቦ ለሚመለከተው የመንግሥት አካል ፈሰስ ማድረግ፤ የፍርድ አፈጻጸም ሂደቱን ቀልጣፋ ለማድረግ የሚያግዙ ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን በሥራ ላይ ማዋል፤ የሰነዶችን ትክክለኛነት ለማረጋገጥና የክፍያ ሥርዓቱን ለማዘመን በጥቅሉ በፍርድ ቤት በኩል ከባለድርሻ አካላት ጋር የሚደረጉ ስምምነቶችን በተግባር መተርጎም።
4. አገልግሎትን ማሻሻልና ጥራት ቁጥጥር፦ በየጊዜው የተገልጋዮችን የአገልግሎት እርካታ ደረጃ በመለካት፣ የአሠራር ሂደቱን ይበልጥ ሊያሻሽሉ የሚችሉ አዳዲስ ስልቶችንና አሠራሮችን መለየት፣ እንዲሁም እነዚህን የለውጥ ሐሳቦች ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት አቅርቦ በማጽደቅ በሥራ ላይ ማዋል ናቸው።
5. የጽሕፈት ቤቱ መሪ መርሆዎች (አንቀጽ 7)
ጽሕፈት ቤቱ የተጣለበትን የፍትሕ አፈጻጸም ኃላፊነት በግንባር ቀደምትነት ሲወጣ የሚከተሉትን አራት መሠረታዊ መርሆዎች በጥብቅ በመከተልና መመሪያ በማድረግ ይሆናል፦
• እኩልነት እና ክብር፦ ማንኛውንም ተገልጋይ ያለ ምንም ልዩነት በእኩልነት ማስተናገድና በሂደቱ ውስጥ ሰብአዊና ሙያዊ ክብርን በተሟላ ሁኔታ መጠበቅ።
• የፍርድ ቤት ውሳኔን ማክበር፦ የሕግ የበላይነትን ለማረጋገጥ ሲባል በፍርድ ቤቶች የሚሰጡ ማናቸውንም ውሳኔዎችና ትዕዛዞች ያለ ምንም ማመንታት በተግባር መተርጎም።
• አሳታፊነት፦ ግልጽነትንና ተዓማኒነትን ለማስፈን ሲባል በአፈጻጸም ሂደት ውስጥ የባለድርሻ አካላትንና የተከራካሪዎችን ተሳትፎ ማረጋገጥ።
• የቀጠሮ አክባሪነትና ፈጣን ምላሽ፦ ለተገልጋዮች የሚሰጡ ቀጠሮዎችን በአግባቡ ማክበር፣ እንዲሁም ለሚቀርቡ ጥያቄዎችና የአፈጻጸም ጉዳዮች ወቅታዊና ፈጣን ምላሽ መስጠት።
6. የፍርድ አፈጻጸም መዝገብ አጀማመር እና የአሠራር ቅደም-ተከተል (አንቀጽ 8)
የፍርድ አፈጻጸም ሥርዓት በጽሕፈት ቤቱ የሚጀምረው የፍርድ ባለመብት ወይም ባለመብቶች ሥልጣን ባለው ፍርድ ቤት የተሰጠ ውሳኔ እና የአፈጻጸም ትዕዛዝ በመያዝ፣ በጽሕፈት ቤቱ የአፈጻጸም መዝገብ እንዲከፈትላቸው አቤቱታ ሲያቀርቡ ነው። በዚህ ሂደት ውስጥ የፍርድ ባለዕዳ የሆነ ወገን ፍርድ ቤቱ በግልጽ ካልፈቀደለት በስተቀር በጽሕፈት ቤቱ መዝገብ ማስከፈ አይችልም። ሆኖም ግን፣ በብሔራዊ ችሎት በሚደረግ የባልና ሚስት ክርክር የተረጋገጠ የድርሻ መብት ያለው ወገን፣ በመዝገቡ ላይ በባለመብትነት ከተሰየመ የፍርድ አፈጻጸም መዝገብ ማስከፈት ይችላል።
ፋይል እንዲከፈት የቀረበለት የፋይል ከፋች ባለሙያ፣ በፌዴራል ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ክፍያን ለመወሰን በወጣው ደንብ ቁጥር 1/2017 አንቀጽ 10(2)(ሐ) መሠረት ተገቢውን የ 50 (ሃምሳ) ብር ክፍያ እንዲፈጸም መዝገቡን ወደ ዕለት ገንዘብ ሰብሳቢ ይመራዋል። ተገቢው ክፍያ መፈጸሙ ከተረጋገጠ በኋላ መዝገቡ በጽሕፈት ቤቱ የመረጃ ቋት (Database) ውስጥ ይመዘገባል። በመቀጠልም በመዝገብ ቤት የሚሠሩ አስፈጻሚ ወይም ፍርድ አጣሪ ባለሙያዎች፣ የቀረቡት የፍርድ ቤት ትዕዛዞችና ውሳኔዎች ትክክለኛና በጽሕፈት ቤቱ የሚፈጸሙ መሆናቸውን በኃላፊነት መርምረው ካረጋገጡ በኋላ መዝገቡን ለሚመለከተው ዳይሬክቶሬት ይመራሉ።
በዚህ አግባብ በጽሕፈት ቤቱ የሚከፈት ማናቸውም የአፈጻጸም መዝገብ የሚከተሉትን መሠረታዊ መረጃዎች በጥንቃቄ አካቶ መያዝ ይኖርበታል፦
• የመለያ መረጃዎች፦ የፍርድ ባለመብትና የባለዕዳ ሙሉ ስም፣ ዕለተ ቀን፣ የአፈጻጸም መዝገብ ቁጥር፣ የአፈጻጸም ትዕዛዝ የተሰጠበት መዝገብ ቁጥር እንዲሁም ዋናው ፍርድ ያረፈበት መዝገብ ቁጥር፤
• የዕለት ተግባራት ምዝግብ፦ በየዕለቱ የተከናወኑ የሥራ ተግባራት ዝርዝር መግለጫ፣ ተግባሩን ያከናወነው ባለሙያ ስም እና ፊርማ፤
• የወደፊት ዕቅድና ትዕዛዝ፦ ለወደፊት መከናወን ያለባቸው ጉዳዮች፣ የተሰጡ ትዕዛዞች እና ትዕዛዙ እንዲደርሰው የሚፈለገው ወገን ማንነት፤
• የፍጻሜ ማረጋገጫ፦ ፍርዱ በአግባቡ የተፈጸመ መሆኑን ወይም አለመሆኑን የሚያሳይ የመጨረሻ ማረጋገጫ።
7. ከአዲስ አበባ ከተማ ውጭ የሚሰጡ የአፈጻጸም ትዕዛዞች አፈጻጸም (አንቀጽ 9)
ከአዲስ አበባ ከተማ ውጭ ያሉ ንብረቶችን በተመለከተ፣ አፈጻጸሙ በዋናነት የሚከናወነው የአፈጻጸም ችሎቱ ጉዳዩን ለክልል ፍርድ ቤት በውክልና እንዲያስፈጽም በማድረግ ነው። ሆኖም ግን፣ በማናቸውም ምክንያት የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ከአዲስ አበባ ከተማ ውጭ ያሉ ንብረቶችን ጽሕፈት ቤቱ ራሱ በቀጥታ እንዲያስፈጽም ትዕዛዝ ከሰጡ፣ ለባለሙያው የሚከፈለውን የአበልና የመጓጓዣ ወጪ መጠን እንዲሁም ይህንን ወጪ የትኛው ወገን መክፈል እንዳለበት ፍርድ ቤቱ በያዘው መዝገብ ላይ በግልጽ ማዘዝ ይኖርበታል።
በፌዴራል ፍርድ ቤቶች ከአዲስ አበባ ከተማ ውጭ ያሉ ንብረቶች በአፈጻጸም እንዲሸጡ ወይም በዓይነት ክፍፍል እንዲደረግላቸው ትዕዛዝ በሚሰጥበት ጊዜ፣ የጽሕፈት ቤቱ የሚመለከተው የሥራ ክፍል እንደ ነገሩ ሁኔታ ንብረቱ ከሚገኝበት ክልል አስተዳደራዊ መዋቅር ጋር በቅርበትና በጥምረት በመቀናጀት አፈጻጸሙ እንዲፈጸም ያደርጋል። በዚህ አንቀጽ መሠረት በጽሕፈት ቤቱ እንዲፈጸሙ የሚቀርቡ ማናቸውም ጉዳዮች አመራርና የሥራ ፍሰት፣ በሌሎች መደበኛ የአፈጻጸም ጉዳዮች ላይ እንደሚደረገው ወጥ በሆነ ሥርዓት የሚመራ ይሆናል።
8. መዝገቦች ወደ የሥራ ክፍሎች የሚመሩበት ሥርዓት (አንቀጽ 10)
የጽሕፈት ቤቱ የመዝገብ ቤት ኃላፊ አዲስ አፈጻጸም ፋይሎችን የመክፈት፣ መዝገቦችን በአግባቡ የማደራጀት፣ ተጠቃሽ መዝገቦችን በጥንቃቄ የማጣራት እንዲሁም ከፍርድ ቤት የሚመጡ ዕገዳዎችንና ልዩ ልዩ ትዕዛዞችን የመቀበል ኃላፊነት አለበት። እነዚህን ሰነዶች ከተቀበለ በኋላ እንደ ጉዳዩ ባሕርይና እንደ ፍርዱ ይዘት መዝገቦችን በሚከተለው መዋቅራዊ አቅጣጫ መሠረት ለሚመለከታቸው የሥራ ክፍሎች ይመራል፦
• የንብረት ርክክብና ተንቀሳቃሽ ዕቃዎች፦ የፍርድ ቤቱ ትዕዛዝ ንብረትን ማስረከብ ወይም ተንቀሳቃሽ ዕቃዎችን ማከፋፈል ሲሆን፤ መዝገቡን “ለንብረት ማጣራትና ለሚንቀሳቀሱ ንብረቶች ስብስብ ቡድን” ይመራዋል።
• የማይንቀሳቀስ ንብረት ክፍፍል፦ ጉዳዩ የማይንቀሳቀስ ንብረትን በዓይነት ማካፈል ሲሆን፤ መዝገቡን “ለማይንቀሳቀሱ ንብረቶች ግምት፣ ክፍፍልና ስብስብ ቡድን” ያስተላልፋል።
• የቀለብ ክፍያዎች፦ ፍርድ ቤቱ የተወሰነ የገንዘብ ቀለብ በጽሕፈት ቤቱ ሒሳብ ውስጥ ተቀምጦ በየወሩ ለባለመብቱ እንዲከፈል ካዘዘ፤ መዝገቡ በቀጥታ ወደ “ሒሳብ ክፍል” ይመራል።
• በዕዳ ሽያጭ የሚፈጸሙ ፍርዶች፦ የሚፈጸመው ጉዳይ የገንዘብ ዕዳ ሆኖ ንብረት ተሽጦ የሚከፈል በሚሆንበት ጊዜ፣ እንደ ነገሩ ሁኔታ መዝገቡ “ለንብረት ማጣራትና ለሚንቀሳቀሱ ንብረቶች ስብስብ ቡድን” ወይም “ለማይንቀሳቀሱ ንብረቶች ግምት፣ ክፍፍልና ስብስብ ቡድን” እንዲመራ ይደረጋል።
• ልዩ ልዩ ትዕዛዞች፦ ከፍርድ ቤት የሚመጡ ማናቸውም ሌሎች ትዕዛዞች የትኛውን የሥራ ክፍል እንደሚመለከቱ በመለየት አግባብ ላለው ክፍል የመምራት አጠቃላይ ኃላፊነት አለበት።

9. ለማይንቀሳቀሱ ንብረቶች የሚከናወኑ ተግባራትና የማስማማት ሂደት (አንቀጽ 11)
መዝገብ የተመራለት አስፈጻሚ ባለሙያ፣ በፍርድ ቤቱ አማራጭ ውሳኔ መሠረት ተከራካሪ ወገኖች ጉዳያቸውን በስምምነት ሊያጠናቅቁ የሚችሉበትን ዕድል ማመቻቸት አለበት። በተለይም ወገኖች በራሳቸው ገበያ በማፈላለግ ንብረቱን እንዲሸጡ ምክንያታዊ ጊዜ ይሰጣቸዋል። ወገኖች በተሰጣቸው ጊዜ ላይ ቅሬታ ካላቸው፣ ቅሬታቸውን በቅደም-ተከተል ለቡድን መሪ፣ ለዳይሬክተር፣ መፍትሔ ካልተገኘ ደግሞ ለጽሕፈት ቤቱ ኃላፊ ማቅረብ እንደሚችሉ ባለሙያው ያስገነዝባቸዋል።
የንብረት ክፍፍሉ በወራሾች፣ በንግድ አጋሮች፣ በባልና ሚስት ወይም በጋራ ባለሀብቶች መካከል በሚሆንበት ጊዜ፣ ንብረቱ ወደ ቀጥታ ሐራጅ ከመሄዱ በፊት ወገኖች በዓይነት እንዲካፈሉ፣ አንደኛው ለሌላው ግምቱን ከፍሎ ንብረቱን እንዲያስቀር ወይም በስምምነት ሸጠው ገንዘቡን እንዲካፈሉ ለማድረግ ባለሙያው ጉዳዩን በስምምነት ለመጨረስ ጥረት ማድረግ ይኖርበታል። ይህንን የማስማማት ተግባር ሲያከናውንም የሚከተሉትን ቅደም-ተከተሎች ይከተላል፦
ሀ) ለግራ ቀኙ ተከራካሪዎች ሕጋዊ መጥሪያ መላክ፤
ለ) ወገኖች በአካል ወይም ልዩ ውክልና ባላቸው ወኪሎቻቸው በኩል መቅረባቸውን ማረጋገጥ፤
ሐ) የፍርዱን መሠረታዊ ሐሳብ ተከትለው እንዲስማሙ የማቅራረብ ሥራ መሥራት፤
መ) ከስምምነት ላይ ከደረሱ፣ ስምምነታቸውን በጽኑዕ ጽሑፍ አስፍሮ በችሎት ቀርበው እንዲያጸድቁ ማድረግ፤
ሠ) የስምምነት ሂደቱን የተመለከቱ ማናቸውም ውይይቶች በቃለ-ጉባኤ መመዝገባቸውን ማረጋገጥ።
ተከራካሪ ወገኖች መስማማት ካልቻሉ ይህንኑ በጽሑፍ እንዲያረጋግጡ ይደረጋል። በመቀጠልም ባለሙያው ስለ ይዞታው ከመሬት አስተዳደር ተገቢውን መረጃ በማሰባሰብ የንብረት ግምት ሥራ ውስጥ ይገባል። የንብረት ግምቱ ለይዞታም ሆነ ለሞተር ነክ ንብረቶች መሥራት አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ፣ የተደነገገውን የመሐንዲስ ተመን 1,500 (አንድ ሺህ አምስት መቶ) ብር ክፍያ ተፈጽሞ መዝገቡ እንዲመለስ መዝገቡን ወደ ዕለት ገንዘብ ሰብሳቢ ይመራዋል።
ክፍል ሑለት ይቀጥላል
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል

📍 አድራሻ፦ አዲስ አበባ | ደሴ (ወሎ) | ኮምቦልቻ
📞 ስልክ፦ +251910214108
📧 ኢሜይል፦ [email protected]
📱 ቴሌግራም፦ https://t.me/adem2141

30/05/2026

የሐሰተኛ ሰነድ ዝግጅትና መገልገል ወንጀል፡ ሕጋዊ መሠረቶች፣ ሁለንተናዊ ተጠያቂነቶች
በጠበቃ አደም ሰይድ ከማል
✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅
መግቢያ
✅ፍትሕና እውነትን በተሟላ ሁኔታ ለማረጋገጥ የማስረጃ ሚና በፍትሕ ሥርዓቱ ውስጥ መሠረታዊና የማይተካ የጀርባ አጥንት ነው። ይሁን እንጂ ቴክኖሎጂንና ልዩ ልዩ ስልቶችን በመጠቀም የሚፈጸሙ የማጭበርበር ተግባራት፣ በተለይም የሐሰተኛ ሰነድ ዝግጅትና መገልገል (Forgery)፣ የፍትሕ ሥርዓቱን ተአማኒነትና ተገማችነት በእጅጉ እየፈተኑት ይገኛሉ። ይህ ጽሑፍ በጠበቃ አደም ሰይድ ከማል የተዘጋጀ ሲሆን፣ የሐሰተኛ ሰነድ ወንጀል ምንነትን፣ መሠረታዊ የወንጀል ፍሬ ነገሮችን (ሞራላዊ፣ ግዙፋዊና ሕጋዊ ክፍሎችን)፣ እንዲሁም በመደበኛው የወንጀል ሕግ፣ በሙስና አዋጅና በተለያዩ ልዩ ልዩ አዋጆች ሥር የተቀመጡትን ጠንከር ያሉ የወንጀል ቅጣቶች በዝርዝር ይተነትናል።
✅ከዚህም ባሻገር፣ ድርጊቱ ከወንጀል ሕግ ባለፈ በፍትሐብሔር ሕጉ ሥር (በውልና ከውል ውጭ ኃላፊነት) የሚያስከትለውን የገንዘብና የሞራል ካሳ የመክፈል ግዴታ እንዲሁም በሥራ ቦታዎች ላይ የሚኖረውን ከባድ የአስተዳደራዊና የዲሲፕሊን እርምጃዎች (ያለማስጠንቀቂያ ከሥራ እስከ ማሰናበት) በሁለንተናዊ መልኩ ያብራራል።
መልካም ንባብ
✅ሀሰተኛ ማስረጃእና የሰነድ ማጭበርበር ወንጀል
ሀሰተኛ ማስረጃ የእውነትና የፍትህ መዛባትን በመፍጠር የፍትህ ሥርዓቱን ተአማኒነትና ተገማችነት አደጋ ላይ የሚጥል ግንባር ቀደም ችግር ነው። ሰዎች በስሜት ሕዋሳቶቻቸው ያላዩትን አይተናል በማለት የሚሰጡት የሐሰት ምስክርነት፣ ገላጭ ማስረጃዎችን አቀናብሮ ማቅረብ እና ቴክኖሎጂን በመጠቀም የሰነዶችን ይዘት መደለዝ ወይም አዲስ መፈብረክ ለዚህ ማሳያ ናቸው። በተለይም በመደበኛው የሕግ አጠራር ፎርጀሪ (Forgery)ተብሎ የሚታወቀው የሐሰተኛ ሰነድ ወንጀል፤ ለማጭበርበር እና ተገቢ ያልሆነ ጥቅምን ለራስ ለማግኘት ወይም ለሌላ ሰው ለማስገኘት በማሰብ የሚፈጸም ተግባር ነው። አንድ ድርጊት በሕግ ፊት የሐሰተኛ ሰነድ ወንጀል ሆኖ ለማስቀጣት አራት መሠረታዊ መስፈርቶችን ማሟላት ይኖርበታል፤ እነሱም፦ ➡️ሐሰተኛውን ሰነድ ማዘጋጀት፣ መቀየር ወይም ይዞ መገኘት፣ ሰነዱ የሌሎችን መብትና ግዴታ ላይ ተፅዕኖ የሚያሳድር ሕጋዊ ውጤት ያለው መሆን፣ ይዘቱ ሆን ተብሎ የተዛባ መሆን እና ዋና ዓላማው የማታለል ግብን የሰነቀ መሆን ናቸው። ይህ ድርጊት በገንዘብ ኖት ላይ ሲፈጸም ደግሞ ካውንተርፋይቲንግ (Counterfeiting)በመባል ይታወቃል።
✅ይህ ወንጀል በስፋት የሚንጸባረቅባቸው እንደ መታወቂያ፣ መንጃ ፈቃድ፣ ቼክ፣ ኑዛዜ፣ የባለቤትነት ካርታ (ሊብሬ) እና የትምህርት ማስረጃዎች ባሉ በርካታ ሰነዶች ላይ ሲሆን፣ ድርጊቱን የሚፈጽሙ ግለሰቦች "የማታለል ሐሳብ አልነበረንም" ወይም "ተገደን ነው" የሚሉ መከራከሪያዎችን ቢያነሱም፣ ፍርድ ቤት በልዩ ሁኔታ ካላረጋገጠው በቀር ተቀባይነት የላቸውም። ሐሰተኛ ሰነድ ማዘጋጀትና መገልገል የሀገርን ኢኮኖሚ እና የዜጎችን መብት በእጅጉ የሚጎዳ በመሆኑ በወንጀል ሕግ በጥብቅ ያስቀጣል። በተለይም በሙስና ወንጀል አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 2(4) እና 23 መሠረት፤ የሐሰት ተግባሩ የተፈጸመው በመንግሥታዊ ተቋማት ሰነዶች (እንደ ንግድ ፈቃድ፣ የስራ ልምድ እና የክፍያ ማዘዣ) ወይም በሕዝባዊ ድርጅቶች ሰነዶች (እንደ ባንክ ክፍያ፣ የትምህርት ማስረጃ እና የመጋዘን ደረሰኝ) ላይ ከሆነ ድርጊቱ በቀጥታ በሙስና ወንጀል የሚያስጠይቅ ከባድ ሕጋዊ ተጠያቂነትን ያስከትላል

✅የሐሰተኛ ሰነድሕጋዊ ተጠያቂነትና የወንጀልፍሬ ነገሮች

ሐሰተኛ ሰነድ ማዘጋጀትና መገልገል በሕግ ፊት የወንጀል፣ የፍትሐብሔር እና የአስተዳደራዊ ተጠያቂነቶችን ያስከትላል። ከእነዚህም መካከል ዋነኛው የሆነው የወንጀል ተጠያቂነት የሚመሠረተው፣ አንድ ሰው ቀድሞ በወጣ ሕግ "አታድርግ" ተብሎ የተከለከለውን ድርጊት ሲፈጽም ወይም "አድርግ" የተባለውን ሳይፈጽም ሲቀር ነው። በ1996 ዓ.ም በወጣው የወንጀል ሕግ አንቀጽ 23 መሠረት፣ አንድ ግለሰብ በወንጀል ተጠያቂ የሚሆነው የድርጊቱን አደገኝነት አውቆና ውጤቱን ወዶ የፈጸመው (ሞራላዊ ፍሬ ነገር)፣ ድርጊቱ በተግባር ተከስቶ ወይም ተሞክሮ የተገኘ እንደሆነ (ግዙፋዊ ፍሬ ነገር)፣ እንዲሁም ድርጊቱና ቅጣቱ አስቀድሞ በሕግ ላይ በግልጽ የተቀመጠ ሲሆን (ሕጋዊ ፍሬ ነገር) ብቻ ነው።
✅የወንጀሉ ሞራላዊ፣ግዙፋዊ እና ሕጋዊ መሠረቶች
የወንጀል መሠረታዊ ክፍሎችን በዝርዝር ስንመለከት፤ ሞራላዊው ክፍል ሆን ብሎ ማጭበርበርን ብቻ ሳይሆን፣ ሕግ የሚጠይቀውን ጥንቃቄ ባለማድረግ የሚፈጠርን ከባድ ቸልተኝነትም ያጠቃልላል። ግዙፋዊውን ፍሬ ነገር በተመለከተ ደግሞ ወንጀሉ በተግባር መፈጸም ወይም ቢያንስ መሞከር ያለበት ሲሆን፣ እንደ ሀገር ደኅንነትና ሕገ-መንግሥታዊ ሥርዓትን መናድ ባሉ ከባድ ወንጀሎች ላይ ግን ዝግጅት ወይም መሰናዳት በራሱ በቂ የወንጀል ማስረጃ ይሆናል። በሦስተኛ ደረጃ፣ የሕጋዊነት መርህ እንደሚደነግገው ማንኛውም የተፈጸመ መጥፎ ድርጊት በሕጉ ላይ "ወንጀል" ተብሎ በግልጽ ካልሰፈረና ተመጣጣኝ ቅጣቱ ካልተቀመጠ በስተቀር ሰውን ተጠያቂ ማድረግ አይቻልም።
✅የሐሰት ሰነድ ዝግጅት እና መገልገል የወንጀል ድንጋጌዎች
በአገራችን የወንጀል ፍትሕ ሥርዓት ውስጥ ከሐሰተኛ ሰነድ ጋር ተያይዞ በሕግ የሚያስጠይቁ ሁለት መሠረታዊ ተግባራት አሉ። የመጀመሪያው ሐሰተኛ ሰነድን በራስ እጅ ወይም በሌላ ሰው አማካይነት መፍጠርና ማዘጋጀት ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ ሌላ አካል ያዘጋጀውን የሐሰት ሰነድ እያወቁ ለራስ ጥቅም ማስከበሪያነት መገልገል ነው። ይህ በሰነዶች ላይ የሚፈጸም የማጭበርበር፣ የመደለዝ ወይም ይዘትን የመለወጥ የወንጀል ተግባር በወንጀል ሕግ አንቀጽ 375 እና ተከታዮቹ ላይ በጥብቅ የተደነገገ ሲሆን፣ በተመሳሳይ መልኩ በመንግሥታዊና ሕዝባዊ ተቋማት ላይ የሚፈጸም ከሆነ ደግሞ በሙስና ወንጀል አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 23 መሠረት ከባድ የወንጀል ቅጣትን ያስከትላል።
✅የሐሰተኛ ሰነድወንጀል ዓይነቶችና በወንጀል ሕጉ የተደነገጉ ቅጣቶች
በ1996 ዓ.ም በወጣው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. የወንጀል ሕግ መጽሐፍ አራት ሥር "በሕዝብ አመኔታ ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች" በሚለው ክፍል (ከአንቀጽ 375 እስከ 390) ሐሰተኛ ሰነዶችን መፍጠር、መለወጥና ማጥፋት በዝርዝር ተደንግገዋል። እነዚህ ወንጀሎች በግዙፍ ወይም በረቂቅ ሁኔታ የሚፈጸሙ የሐሰት ተግባራትን፣ በመንግሥታዊ፣ ወታደራዊ፣ በንግድና በማጓጓዣ ሰነዶች ላይ የሚደረጉ ማጭበርበሮችን እንዲሁም በሐሰተኛ የምስክር ወረቀቶች (የሕክምናና ኦፊሴላዊ ማስረጃዎች) መገልገልን ያጠቃልላሉ። ለምሳሌ፣ የሌላውን ሰው መብት ለመጉዳት ወይም ያላግባብ ጥቅም ለማግኘት በማሰብ የሰነድ ይዘትን፣ አሃዝን ወይም ፊርማን መለወጥና በሐሰት መፍጠር (በግዙፍ የሚፈጸም ሐሰት) እንዲሁም እያወቁ በሐሰተኛ ሰነድ መገልገል ከ3 ወር ቀላል እስራት እስከ 10 ዓመት ጽኑ እስራት ያስቀጣል። ድርጊቱ የተፈጸመው በመንግሥት ሠራተኛ ከሆነ ወይም እንደ መታወቂያና የልደት ካርድ ባሉ ሕዝባዊ ሰነዶች ላይ ከሆነ ደግሞ ቅጣቱ ይበልጥ ይከብዳል። ከዚህ በተጨማሪ፣ የሌላውን ሰው እምነት በመጠቀም ወይም ማንነትን በመደበቅ የሚፈጸም የአታላይነት (አንቀጽ 692) እና የእምነት ማጉደል (አንቀጽ 675) ወንጀሎችም ከሐሰተኛ ሰነድ ዝግጅት ጋር ተያይዘው ከፍተኛ የወንጀል ተጠያቂነትን ያስከትላሉ።

✅የሐሰት ሰነድበሙስና ወንጀል አዋጅና የዋስትና መብት ገደብ

የሐሰት ሰነድ ማዘጋጀትና መገልገል ድርጊቱ የተፈጸመው በመንግሥት ድርጅቶች፣ በልማት ተቋማት ወይም በሕዝባዊ ድርጅቶች ሰነዶች ላይ ሲሆን፣ ተፈጻሚ የሚሆነው መደበኛው የወንጀል ሕግ ሳይሆን የሙስና ወንጀሎችን ለመደንገግ የወጣው አዋጅ ቁጥር 881/2007 ነው። በአዋጁ አንቀጽ 23 መሠረት የመንግሥት ወይም የሕዝባዊ ድርጅት ሰነድ በማስመስል ማዘጋጀት፣ ይዘቱን መደለዝ፣ ወይም ሐሰተኛ ሰነድን በቤት፣ በተሽከርካሪና በኪስ ይዞ መገኘት እንዲሁም መገልገል ከ3 ዓመት እስከ 10 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት ያስቀጣል። ወንጀሉን የፈጸመው ሰነዱን የመጠበቅ ኃላፊነት ያለበት የመንግሥት ሠራተኛ ከሆነ ወይም የደረሰው ጉዳትና የተገኘው ጥቅም ከፍተኛ ከሆነ ቅጣቱ ከአምስት እስከ ሃያ አምስት ዓመት እስራት ሊደርስ ይችላል። በሙስና ወንጀሎች ልዩ ሥነ-ሥርዓት አዋጅ መሠረት ደግሞ ወንጀሉ ከ10 ዓመት በላይ ጽኑ እስራት የሚያስቀጣ በሆነ ጊዜ ተከሳሹ በዋስ የመውጣት መብቱ በሕግ የተገደበ በመሆኑ ጉዳዩን በእስር ላይ ሆኖ ለመከታተል ይገደዳል።
✅በወሳኝ ኩነት፣በታክስ፣ በጉምሩክና በሕገ-ወጥ የሰው ዝውውር አዋጆች የተጣሉ ቅጣቶች
ከመደበኛው የወንጀል ሕግና ከሙስና አዋጅ በተጨማሪ፣ የተለያዩ ልዩ ሕጋዊ አዋጆች በሐሰተኛ ሰነድ ላይ ጠንከር ያሉ ቅጣቶችን ጥለዋል። በወሳኝ ኩነት ምዝገባና ብሔራዊ መታወቂያ አዋጅ ቁጥር 760/2004 መሠረት በብሔራዊ መታወቂያ፣ በልደት ወይም በጋብቻ ሰነዶች ላይ የሐሰት ተግባር መፈጸም እስከ 25 ዓመት ጽኑ እስራት ያስከትላል። በታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 መሠረት ደግሞ የተጭበረበሩ ሰነዶችንና ደረሰኞችን ለገቢዎች ሚኒስቴር ማቅረብ፣ ማተም ወይም ማሰራጨት ከ3 እስከ 15 ዓመት እስራት የሚያስቀጣ ሲሆን፣ የሐሰት ደረሰኝ ማተሚያ ማሽን ወይም ሶፍትዌር ይዞ መገኘት ደግሞ ከ10 እስከ 15 ዓመት እስራት ያስከትላል። በተመሳሳይ ሁኔታ በጉምሩክ አዋጅ መሠረት የኮሚሽኑን ማኅተም፣ አርማና ቅጽ ማጭበርበር እስከ 10 ዓመት እስራት የሚያስቀጣ ሲሆን፣ ሰዎችን በሕገ-ወጥ መንገድ ድንበር ለማሻገር በማሰብ የሐሰት የጉዞ ወይም የማንነት ሰነድ ማዘጋጀትና ማቅረብ ደግሞ በአዋጅ ቁጥር 1178/2012 መሠረት ከ5 እስከ 15 ዓመት ጽኑ እስራትና እስከ 50 ሺህ ብር መቀጮ ያስጠይቃል።
✅የወንጀሉ ማኅበራዊናኢኮኖሚያዊ ጉዳቶች እና የዜጎች የጋራ ኃላፊነት
በአጠቃላይ ሲታይ፣ የሐሰተኛ ሰነድ ማዘጋጀት፣ ይዞ መገኘትና መገልገል በሀገር ኢኮኖሚ፣ በሕዝብ ሰላምና ደኅንነት እንዲሁም በፍትሕ ሥርዓቱ ላይ ከፍተኛና የረቀቀ አደጋ የሚደቅን ከባድ የወንጀል ተግባር ነው። ይህ ወንጀል የዜጎችን መብትና ጥቅም በማጭበርበር የሚያሳጣና ተቋማዊ አሠራሮችን የሚያናጋ በመሆኑ፣ ሕብረተሰቡ ከእንዲህ ዓይነቱ የጥፋት ድርጊትና ሐሰተኛ ሰነዶችን ለመሥራት ከሚያገለግሉ መሣሪያዎች ራሱን ማራቅና መጠበቅ ይኖርበታል። እውነተኛና ታማኝ የፍትሕ ሥርዓት እንዲሰፍን ለማድረግ፣ ማንኛውም ዜጋ እንዲህ ያሉ ሕገ-ወጥ ድርጊቶች ሲፈጸሙ ሲያስተውል ለሕግ አስከባሪ አካላት በፍጥነት የማሳወቅ፣ የማጋለጥና አጥፊዎች ለሕግ እንዲቀርቡ የበኩሉን አስተዋጽዖ በማድረግ የመተባበር የዜግነት ኃላፊነቱን መወጣት አለበት።
✅የሐሰተኛ ሰነድየፍትሐብሔር እና የአስተዳደራዊ ተጠያቂነት ፍሬ ነገሮች
ሐሰተኛ ሰነድ ማዘጋጀትና መገልገል ከባድ የወንጀል ቅጣት ከማስከተሉም በላይ፣ በፍትሐብሔር ሕጉ መሠረት የገንዘብና የሞራል ካሳ የመክፈል ግዴታን ይፈጥራል። የፍትሐብሔር ተጠያቂነት ግለሰቦች፣ ድርጅቶች ወይም የመንግሥት ተቋማት እርስ በርስ በሚያደርጓቸው ሕጋዊ ግንኙነቶች ውስጥ ግዴታቸውን ባለመወጣታቸው ወይም በፈጸሙት ጥፋት ምክንያት በሌላው ወገን ላይ ለሚያደርሱት ጉዳት ማካካሻ የሚሰጥበት የሕግ ሥርዓት ነው። ይህ ተጠያቂነት እንደ ወንጀል ሕግ ነፃነትን የሚያጣ የእስራት ቅጣት ወይም ለመንግሥት ገቢ የሚሆን መቀጮ ባይኖረውም፣ ተጎጂው አካል ወደነበረበት የጥቅም ደረጃ እንዲመለስ ለማድረግ በጥብቅ ይተገበራል። በአጠቃላይ በአገራችን የፍትሕ ሥርዓት የፍትሐብሔር ተጠያቂነት የሚመሠረተው በውል፣ ከውል ውጭ በሚኖር ኃላፊነት እንዲሁም አለአግባብ መበልጸግን በሚመለከቱ የሕግ ማዕቀፎች ላይ ነው።
በውል ላይ የተመሠረተ የፍትሐብሔር ኃላፊነትን ስናይ፣ በ1952 ዓ/ም በወጣው የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 1675 እና 1731 መሠረት በሕግ አግባብ የተቋቋመ ውል በተዋዋይ ወገኖች መካከል እንደ "ሕግ" የሚቆጠርና "የሰው ልጅ ቃሉ ማሰሪያው ነው" በሚለው ብሂል መሠረት የመፈጸም ግዴታ ያለበት ስምምነት ነው። አንደኛው ወገን ግዴታውን ካልተወጣ፣ ፍርድ ቤት በሕጉ አንቀጽ 1790 መሠረት ውሉን ተገዶ እንዲፈጽም፣ ውሉ እንዲፈርስ ወይም የደረሰውን ጉዳት ካሳ እንዲተካ ይወስናል። በሌላ በኩል፣ ከውል ውጭ በሚኖር ኃላፊነት (በአንቀጽ 2026 መሠረት) አንድ ሰው ሆን ብሎ ወይም በቸልተኝነት በራሱ ጥፋት፣ በንብረቱ ወይም በሚያስተዳድራቸው ሰዎች አማካይነት በሌላ ሦስተኛ ወገን ላይ ጉዳት ሲያደርስ የሚቋቋም ነው። በሕጉ አንቀጽ 2035 መሠረት ግልጽ የሆነን ድንጋጌና ሥርዓት መጣስ በራሱ ጥፋተኝነትን የሚያስከትል ሲሆን፣ "ሕግን አለማወቅ ደግሞ ይቅርታ አያሰጥም"። በዚህ መሠረት ሐሰተኛ ሰነድ የፈጠረ ወይም የተጠቀመ ሰው፣ ግልጽ ሕግ በመጣሱ ምክንያት በመንግሥት፣ በድርጅት ወይም በግለሰብ ላይ ላደረሰው የገንዘብና የሞራል ጉዳት ተመጣጣኝ ካሳ (በአንቀጽ 2090 መሠረት) የመክፈል የፍትሐብሔር ግዴታ አለበት።
የሐሰተኛ ሰነድ አዘጋጆችና ተጠቃሚዎች ከላይ ከተጠቀሱት የወንጀልና የፍትሐብሔር ተጠያቂነቶች በተጨማሪ፣ በስራ ቦታቸው ላይ ከባድ የአስተዳደርና የዲሲፕሊን ቅጣት ይጠብቃቸዋል። ድርጊቱ በተለይም በተቋሙ ላይ የተጣለውን እምነት የሚንድ ከባድ የእምነት ማጉደል ተግባር በመሆኑ፣ ጥፋቱ የተፈጸመው በመንግሥት መሥሪያ ቤት ውስጥና በበላይ አካል ከሆነ በፌዴራል የመንግሥት ሠራተኞች አዋጅ ቁጥር መሠረት እንደ ጥፋቱ አደገኝነት ከሥራ እስከ ማሰናበት የሚደርስ ከባድ የዲሲፕሊን እርምጃ ያስከትላል። በተመሳሳይ መልኩ ወንጀሉ በመንግሥት የልማት ድርጅት፣ በሕዝባዊ ተቋም ወይም በግል ድርጅት ሠራተኛ ከተፈጸመ በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 27(ሰ) መሠረት ተቋሙ ሠራተኛውን ያለምንም ማስጠንቀቂያ በቀጥታ ከሥራ የመሰረዝ ሙሉ ሕጋዊ ሥልጣን አለው። በጥቅሉ ሐሰተኛ ሰነድ መፍጠርና መገልገል ግለሰቡን በሥራው፣ በሀብቱና በነፃነቱ ላይ ከፍተኛ አደጋ ላይ የሚጥል የተቀናጀ የሕግ ተጠያቂነት ያለው ጥፋት ነው።

ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል(0910214108)
📍 አድራሻ፦ አዲስ አበባ | ደሴ (ወሎ) | ኮምቦልቻ
📞 ስልክ፦ +251910214108
📧 ኢሜይል፦ [email protected]
📱 ቴሌግራም፦ https://t.me/adem2141

29/05/2026

በአጭሩ እና በማውጫ የተዘጋጀ የፍታብሔር ክስ መልስ ይግባኝ እና ልዩ ልዩ አቤቱታዎችን ከፈለጉ ከቴሌግራም ገፃችን ያውርዱ 👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇
https://t.me/adem2141

29/05/2026

29/05/2026

የኢትዮጵያ የፍትሐብሔር ሕግ የኑዛዜ ድንጋጌዎች፦ ከሕጋዊ መሠረተ ሐሳቦች እስከ አፈጻጸም ገደቦች
(ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል)
✅✅✅✅✅✅✅✅✅🌲🌲
​መግቢያ
​ኑዛዜ አንድ ሰው በሕይወት እያለ ያፈራውን ንብረትና መብት ከሞተ በኋላ ለሚፈልጋቸው ወራሾች ወይም ተጠቃሚዎች ለማስተላለፍ የሚያደርገው የመጨረሻ የሕይወት ፈቃድ መግለጫ ነው። የኢትዮጵያ የፍትሐብሔር ሕግ ይህንን የግል መብት በስፋትና በጥልቀት የሚደነግግ ሲሆን፣ የኑዛዜን ሒደት ከሕግና ከሞራል አኳያ ሥርዓት ለማስያዝ በርካታ መሥፈርቶችንና ገደቦችን አስቀምጧል።
​ይህ ዝርዝር የሕግ ትንተና በዋናነት በአምስት መሠረታዊ ምዕራፎች ላይ ያተኩራል፦
​የኑዛዜ ምንነትና ጥብቅ መሠረታዊ ባህርያት፦ ኑዛዜ ሙሉ በሙሉ የተናዛዡ "የግል ባህሪ" (Strictly Personal Nature) መሆኑን፣ የጋራ ኑዛዜ ፈራሽ መሆንንና በማንኛውም ጊዜ የመለወጥ ፍጹም ነፃነትን ያብራራል።
​የኑዛዜ ችሎታና የአእምሮ ጤና፦ ለአካለ መጠን ያልደረሱ፣ በፍርድ የተከለከሉ እና በአእምሮ ሕመም ምክንያት የመወሰን አቅም የሌላቸው ሰዎችን መብትና የዳኞችን የውሳኔ ወሰን ይዳስሳል።
​የማይቻል፣ ሕገ-ወጥ እና በኃይል የተደረገ ኑዛዜ፦ በባሕሪው ሊፈጸም የማይችልን፣ ከማኅበረሰቡ መልካም ጠባይ (Public Morality) ጋር የሚጋጭን እና በማስገደድ ወይም በዛቻ የተደረገን የኑዛዜ ቃል ሕጋዊ ውድቅነት ያረጋግጣል።
​የመንፈስ መጫን እና ፍትሐዊ ያልሆኑ ጥቅሞች ገደብ፦ በሕይወትና በሞት መካከል ያሉ ሰዎችን ስሜታዊ ጥገኝነት በመጠቀም ሊፈጠር የሚችለውን የጥቅም መበዝበዝ (ለምሳሌ፦ ለሐኪሞች፣ ለሃይማኖት አባቶች፣ ለሞግዚቶች ወይም ለምስክሮች የሚደረጉ ስጦታዎችን) ለመከላከል ለዳኞች የተሰጠውን የመቀነስና የመሻር ሥልጣን ያብራራል።
​ተንኰል፣ ስሕተት እና ከፊል ፈራሽነት፦ በኑዛዜ ላይ የሚፈጠሩ ስሕተቶች የሰነዱን ሕጋዊነት እንዴት እንደሚነኩ እና በአንድ ኑዛዜ ውስጥ ያለ አንዱ ቃል ቢፈርስ ሙሉውን ኑዛዜ እንደማያፈርስ (ከፊል ፈራሽነት) ሕጋዊ አግባብ ያስቀምጣል።
​በአጠቃላይ፣ እነዚህ የሕግ ድንጋጌዎች (ከአንቀጽ 857 እስከ 879) የተናዛዡን ነፃ ፈቃድ ከማክበር ባሻገር፣ ተፈጥሯዊ ወራሾች ያላግባብ እንዳይገለሉና የሕግ የበላይነት እንዲከበር ሚዛናዊ ጥበቃ የሚያደርጉ መሠረታዊ መዋቅሮች ናቸው።

1.የኑዛዜ ምንነትና መሠረታዊ ባህርያት (አንቀጽ 857 - 859)

✅​አንቀጽ 857፦ የኑዛዜ ጥብቅ የግል ጠባይ
​
➡️ ኑዛዜ ሙሉ በሙሉ የተናዛዡ የግል ውሳኔና ተግባር ነው። አንድ ሰው በሌላ ሰው ስም ኑዛዜ እንዲያደርግ፣ እንዲለውጥ ወይም እንዲሽር ውክልና ሊሰጠው አይችልም። እንዲሁም ወራሽን የመወሰን ሥልጣንን ለሦስተኛ ወገን አሳልፎ መስጠት የተከለከለ ነው።
​➡️ ይህ ድንጋጌ የኑዛዜን "የግል ባህሪ" (Strictly Personal Nature) ያረጋግጣል። የሰው ልጅ በሕይወት ዘመኑ ያፈራውን ንብረት ከሞተ በኋላ የማስተዳደር መብቱ ሙሉ በሙሉ በራሱ ነፃ ፈቃድ ላይ ብቻ የተመሠረተ መሆን እንዳለበት ሕጉ ይደነግጋል።
✅​አንቀጽ 858፦ የጋራ ኑዛዜ መከልከል
​➡️ሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ሰዎች በአንድ የጋራ ሰነድ (ጽሑፍ) ላይ በአንድነት የተናዘዙ እንደሆነ ያ ኑዛዜ ሙሉ በሙሉ ፈራሽ ይሆናል።
​➡️ ሕጉ ይህንን የከለከለበት ዋና ምክንያት በእያንዳንዱ ተናዛዥ ላይ ሊኖር የሚችለውን ያልተገባ ተጽዕኖ ለመከላከል እና ተናዛዦች በግላቸው የፈለጉትን ጊዜ ኑዛዜያቸውን የመለወጥ ነፃነታቸውን ለማስከበር ነው።
✅​አንቀጽ 859፦ ኑዛዜን የመለወጥና የመሻር ነፃነት
​➡️ "ኑዛዜዬን አልለውጥም ወይም አልሽርም" ተብሎ የሚገባ ማናቸውም ዓይነት ውል ወይም ቃል ኪዳን በሕግ ፊት ዋጋ የለውም። ተናዛዡ በማንኛውም ጊዜና ሁኔታ ኑዛዜውን የመለወጥ መብቱ በሕግ የተጠበቀ ነው።
​➡️ ኑዛዜ የመጨረሻ የሕይወት ፈቃድ መግለጫ በመሆኑ፣ ሰውየው በሕይወት እስካለ ድረስ የሰጠውን የኑዛዜ ቃል በማንኛውም ሰዓት የማሻሻል ፍጹም መብት አለው።
​2፦ የኑዛዜ ችሎታና የአእምሮ ጤና (አንቀጽ 860 - 864)
✅​አንቀጽ 860 እና 861፦ ለአካለ መጠን ያልደረሱና በፍርድ የተከለከሉ ሰዎች
​➡️ለአካለ መጠን ያልደረሱ ልጆች እና በፍርድ የተከለከሉ (በአእምሮ ሕመም ወይም በሌላ ምክንያት የመወሰን አቅም የሌላቸው) ሰዎች ኑዛዜ የማድረግ መብታቸው በሕጉ የሰዎች ችሎታ ክፍል (በተለይም በአንቀጽ 368) መሠረት ይገዛል።
✅​አንቀጽ 862፦ በፍርድ የተከለከሉ ሰዎች ላይ የዳኞች ሥልጣን
​➡️በፍርድ የተከለከለ ሰው ያደረገውን ኑዛዜ ዳኞች ተመልክተው፣ ተናዛዡ በጤናው (በጭንቅላቱ መረጋጋት) ወቅት ያላደረገው መስሎ ከታያቸው ኑዛዜውን ሙሉ በሙሉ ወይም በከፊል ሊያጸድቁት ይችላሉ። ነገር ግን ዋጋው ከ5,000 የኢትዮጵያ ብር በላይ የሆነን የኑዛዜ ስጦታ በዚህ ሁኔታ ማጽደቅ አይችሉም። ➡️በተጨማሪም በፍርድ የተከለከለው ሰው ያለ ኑዛዜ ሊወርሱት የሚችሉ ሕጋዊ ወራሾች ቢያንስ የውርሱን ሦስት አራተኛ (3/4) ማግኘት አለባቸው።
​➡️ይህ ድንጋጌ የመወሰን አቅማቸው የተገደበ ሰዎችን መብት ከመጠበቅ ባሻገር፣ ተፈጥሯዊ የሆኑ ሕጋዊ ወራሾች (ለምሳሌ ልጆች ) ያላግባብ ከውርስ እንዳይገለሉ ዋስትና ይሰጣል።
✅​አንቀጽ 863 እና 864፦ የአእምሮ መጓደል እና በሕግ የተከለከሉ ሰዎች
​➡️ አንድ ኑዛዜ "ተናዛዡ አእምሮው ጎድሎ ነበር" በሚል ሊሻር የሚችለው፣ ኑዛዜው በተደረገበት ወቅት ተናዛዡ "የታወቀ ዕብድ" (Notorious Insane) እንደነበር ከተረጋገጠ ብቻ ነው። በሌላ በኩል፣ በወንጀል ተፈርዶባቸው በሕግ የተከለከሉ (የሲቪል መብታቸው የተገደበ) ሰዎች ኑዛዜ የማድረግ ሙሉ ችሎታ አላቸው።
​➡️ ሕጉ የኑዛዜን ጸንቶ መቆም ስለሚደግፍ፣ እንዲሁ ቀላል የአእምሮ መረበሽ ወይም ሕመም ሳይሆን፣ የታወቀ የእብደት ደረጃ ላይ መሆኑ ካልተረጋገጠ በቀር ኑዛዜው አይሻርም።

​ 3. የማይቻል፣ ሕገ ወጥ እና በኃይል የተደረገ ኑዛዜ (አንቀጽ 865 - 867)

✅​አንቀጽ 865፦ የማይቻል አፈጻጸም
​➡️የኑዛዜው ቃል ግልጽ ባልሆነ ወይም በሚበቃ አኳሗን ተጠቃሚውን ወይም የውርሱን ጉዳይ ካላመለከተ፣ እንዲሁም በባሕሪው ሊፈጸም የማይቻል (Impossible) ከሆነ ፈራሽ ይሆናል።
✅​አንቀጽ 866፦ ሕገ ወጥ ወይም ለሕዝብ ሞራል ተቃራኒ የሆኑ ቃላት
​➡️ማንኛውም የኑዛዜ ቃል ከሀገሪቱ ሕግ ወይም ከማኅበረሰቡ መልካም ጠባይ (Public Morality) ጋር የሚጋጭ ከሆነ ዋጋ አይኖረውም (ፈራሽ ነው)።
✅​አንቀጽ 867፦ በኃይል (በማስገደድ) የተደረገ ኑዛዜ
​➡️ተናዛዡ የኑዛዜ ቃሉን የጻፈው ወይም የተናዘዘው በማስገደድ፣ በዛቻ ወይም በኃይል ከሆነ ኑዛዜው ፈራሽ ይሆናል። በዚህ ረገድ የውል ሕግ ድንጋጌዎች በተመሳሳይነት ተፈጻሚ ይሆናሉ።
​➡️ኑዛዜ የነፃ ፈቃድ ውጤት መሆን ስላለበት፣ ማናቸውም ዓይነት አካላዊም ሆነ ሥነ-ልቦናዊ ማስገደድ የኑዛዜውን ሕጋዊነት ያሳጣዋል።
​ 4. የመንፈስ መጫን እና ፍትሐዊ ያልሆኑ የኑዛዜ ጥቅሞች (አንቀጽ 868 - 875)
✅​አንቀጽ 868፦ የመንፈስ መጫን (Undue Influence) መሠረቱ
​➡️ በአንድ ሰው ላይ እንዲሁ ተራ ተጽዕኖ ወይም "የመንፈስ መጫን" ተደርጎበታል በሚል ብቻ ኑዛዜው ሊፈርስ አይችልም።
​➡️ ሕጉ ተራ ወቀሳን ወይም የቤተሰብ ግፊትን ከእውነተኛ ማስገደድ ይለያል። ነገር ግን ይህ መሠረታዊ ደንብ በሚቀጥሉት አንቀጾች ላይ ለተወሰኑ የሰዎች ስብስቦች ገደብ ይጣልበታል።
✅​አንቀጽ 869፦ ለአስተዳዳሪ ወይም ለሞግዚት የሚደረግ ስጦታ
​➡️ተናዛዡ ንብረቱን ለሚያስተዳድርለት ሰው ወይም ለሞግዚቱ ያደረገውን የኑዛዜ ስጦታ ዳኞች የመቀነስ ወይም የመሻር ሥልጣን አላቸው። ይህ ገደብ የሚሠራው ተናዛዡ ዕድሜው ከ20 ዓመት በፊት የሞተ እንደሆነ ነው፤ ሆኖም ተጠቃሚው የሟች ቀጥተኛ ወላጅ (ወደ ላይ የሚቆጠር) ከሆነ ድንጋጌው አይሠራም።
✅​አንቀጽ 870፦ ለሐኪሞች እና ለሃይማኖት አባቶች የሚደረግ ስጦታ
​➡️ሟቹ ከመሞቱ በፊት ባሉት 6 ወራት ውስጥ ሕክምና ላደረጉለት ሐኪሞች፣ አሳላፊዎች፣ አስታማሚዎች ወይም የመንፈስ እርዳታ ለሰጡ የሃይማኖት አባቶች ያደረገው የኑዛዜ ስጦታ ካለ ዳኞች ሊቀንሱት ወይም ሊሽሩት ይችላሉ። ነገር ግን እነዚህ ወገኖች የሟች የሥጋ ዘመድ፣ የጋብቻ ዘመድ ወይም የትዳር አጋር ከሆኑ አይቀነስም።
​➡️ ሕጉ በሕይወትና በሞት መካከል ያሉ በሽተኞች ለሕክምና ባለሙያዎች ወይም ለሃይማኖት አባቶች ካላቸው ከፍተኛ ስሜታዊ ጥገኝነት የተነሳ ሊበዘበዙ ስለሚችሉ ጥበቃ ያደርጋል።
✅​አንቀጽ 871 - 873፦ ለምስክሮች፣ ለአስርጓሚዎች፣ ለሁለተኛ የትዳር አጋር እና ለጣልቃ ገብ ሰዎች የሚደረግ ገደብ
​➡️ኑዛዜውን ባዘጋጀው ሰው (ለማርቀቅ ሥልጣን የተሰጠው)፣ በፍርድ ቤት ሹም፣ በኑዛዜው ምስክሮች ወይም አስተርጓሚዎች ላይ ሊኖር የሚችለውን የጥቅም ግጭት ለመከላከል ዳኞች ጥቅሙን ሊቀንሱ ይችላሉ (አንቀጽ 871)።
➡️ እንዲሁም ሟቹ ከመጀመሪያ ጋብቻው ልጆች እያሉት ለሁለተኛው የትዳር አጋሩ ያደረገውን ከልክ ያለፈ ስጦታ ዳኞች ሊቀንሱት ይችላሉ (አንቀጽ 872)።
➡️ከላይ የተጠቀሱት ወገኖች ጥቅሙ በቀጥታ ለእነሱ ሳይሆን ለልጆቻቸው ወይም ለወላጆቻቸው ቢደረግም እንኳ ዳኞች ጣልቃ ገብተው የመቀነስ ሥልጣን አላቸው (አንቀጽ 873)።
✅​አንቀጽ 874 እና 875፦ የመቀነስ ጥያቄ ማቅረቢያ ጊዜና የዳኞች ግዴታ
​➡️ የኑዛዜ ስጦታው ለባል ወይም ለሚስት የተደረገ ከሆነ የመቀነስ ጥያቄ ማቅረብ የሚችሉት የሟች ቀጥተኛ ተወላጆች (ልጆች) ብቻ ናቸው። በሌላ ጊዜ ግን ወላጆች ወይም የትዳር አጋር ማቅረብ ይችላሉ። ይህ ጥያቄ መቅረብ ያለበት ተጠቃሚው ኑዛዜው ይፈጸምልኝ ካለበት ቀን ጀምሮ ባሉት 3 ወራት ውስጥ ብቻ ነው። ዳኞች የኑዛዜን ቃል ሲያፈርሱ ወይም ሲቀንሱ ያደረጉበትን ምክንያት (ፍትሐዊነት) በፍርዳቸው ላይ በግልጽ ማብራራት አለባቸው።

5.​ክፍል 5፦ ተንኰል፣ ስሕተት እና ከፊል ፈራሽነት (አንቀጽ 876 - 879)
✅​አንቀጽ 876 እና 877፦ ተንኰል እና ስሕተት
​➡️ኑዛዜ "በተንኰል" ተደርጓል በሚል ብቻ ሊሻር አይችልም።
➡️ ነገር ግን "ስሕተት" (Mistake) ካለ የውል ማፍረሻ ድንጋጌዎች ይሠራሉ። ስሕተቱ ኑዛዜውን ሊያፈርስ የሚችለው፣ ያ ስሕተት የተናዛዡን ፈቃድ ሙሉ በሙሉ ያዛባ መሆኑ በራሱ በኑዛዜው አነጋገር ወይም ተያያዥ በሆነ የጽሑፍ ሰነድ ላይ በግልጽ ተለይቶ ሲገኝ ብቻ ነው።
✅​አንቀጽ 878፦ የአንድ ቃል መሻር ሌሎቹን አለመንካቱ (ከፊል ፈራሽነት)
​➡️በአንድ ኑዛዜ ውስጥ ያለ አንዱ ቃል ቢፈርስ ወይም ቢሻር፣ ያ የፈረሰው ቃል ከሌሎቹ ቃላት ጋር የማይነጣጠል ጥብቅ ትስስር ከሌለው በቀር፣ የሕጉ መፍረስ ሙሉውን ኑዛዜ አያፈርስም። ሌሎቹ የኑዛዜ ቃላት በሕግ ፊት ጸንተው ይቆያሉ።
✅​አንቀጽ 879፦ ዋጋ የሌላቸው የውልታ ቃላትና ግዴታዎች
​➡️አንድ ተናዛዥ የኑዛዜ ስጦታውን ከአንድ ቅድመ-ሁኔታ ወይም ግዴታ ጋር ቢያያይዘውና ያ ግዴታ የማይቻል ወይም ሕገ-ወጥ ቢሆን፣ ግዴታው (ቅድመ-ሁኔታው) እንዳልተጻፈ ተቆጥሮ ውድቅ ይደረጋል፤ ነገር ግን የተሰጠው የኑዛዜ ስጦታ ራሱ አይፈርስም (ጸንቶ ይቆያል)። ምንም እንኳ ያንን ስጦታ የሰጠው በዚያ ግዴታ ምክንያት ቢሆንም እንኳ ስጦታው አይሰረዝም።
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል
📍 አድራሻ፦ አዲስ አበባ | ደሴ (ወሎ) | ኮምቦልቻ
📞 ስልክ፦ +251910214108
📧 ኢሜይል፦ [email protected]
📱 ቴሌግራም፦ https://t.me/adem2141

29/05/2026

በማሕበር ተደራጅቶ የመኖሪያ ቤት መስሪያ ቦታ ለማገኘት መመዘኛዎች ምንድን ናቼው?የተሻሻለ የአብክመ የመኖሪያ ቤት ሥራ እና የአካባቢ ልማት ኅብረት ሥራ ማህበራት የአደረጃጀት መመሪያ ቁጥር 57/2013 ዓ.ም አንቀጽ 11" መሠረት፣
(ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል)
✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅
✅የተሻሻለ የመኖሪያ ቤት ሥራ እና የአካባቢ ልማት ኅብረት ሥራ ማህበራት የአደረጃጀት መመሪያ ቁጥር 57/2013 ዓ.ም አንቀጽ 11" መሠረት፣ በማኅበር ተደራጅቶ የቤት ባለቤት ለመሆን የሚያበቁ መስፈርቶች በግልጽ ተቀምጠዋል።
✅ የማሕበሩ አባል ለመሆን ማሟላት ያለብዎት ዋና ዋና መመዘኛዎች፡
​1. የዕድሜ ገደብ
​➡️ ዕድሜዎ 18 ዓመትና ከዚያ በላይ መሆን አለበት። ይህንን የሚያረጋግጥ ሕጋዊ ማስረጃ (የታደሰ ነዋሪነት መታወቂያ ወይም የልደት ካርድ) ማቅረብ ይጠበቅብዎታል።
​2. የነዋሪነት ወይም የሥራ ልምድ መስፈርት
​➡️ በማኅበር ለመደራጀት በፈለጉበት ከተማ በተከታታይ ለ2 ዓመታት የኖሩና አሁንም እየኖሩ መሆንዎን የሚያሳይ ማስረጃ ከቀበሌ ማቅረብ አለብዎት።
​➡️ወይም በመንግሥት ተቋማት ውስጥ በተከታታይ ለ2 ዓመታት ያገለገሉና እያገለገሉ ያሉ ሠራተኞች ከሚሠሩበት ተቋም ማስረጃ ማቅረብ ይችላሉ።
​3. ከከተማው ውጭ ለነበሩ ሰዎች የተሰጠ ልዩ ዕድል
​➡️ በሥራ ባህሪ፣ ለረጅም ጊዜ ትምህርት (ዩኒቨርሲቲ) ወይም ለሕክምና ምክንያት ለ2 ዓመታት በከተማው ውስጥ ባይኖሩም፣ ቋሚ መኖሪያዎ በከተማው መሆኑንና ከከተማው የራቁበትን ተጨባጭ ሕጋዊ ማስረጃ ካቀረቡ ተጠቃሚ መሆን ይችላሉ።
​4. ለሀገር መከላከያ እና ለጸጥታ ኃይሎች የተዘጋጀ ልዩ ድንጋጌ
​➡️ የሀገር መከላከያ ሠራዊት፣ የፌዴራል ፖሊስ፣ አድማ ብተና፣ ልዩ ኃይል እና የፀረ-ሽብር ፖሊስ አባላት ከሥራቸው ባህሪ አኳያ ቋሚ አድራሻ ላይኖራቸው ይችላል።
​በመሆኑም በተመደቡበት የሥራ ቦታ ወይም ቤተሰቦቻቸው በሚኖሩበት ወረዳ/ዞን ከተማ ቢያንስ ለ2 ዓመት ያገለገሉ እና እያገለገሉ መሆናቸውን ከላዕላይ መሥሪያ ቤታቸው ማስረጃ በማቅረብ መደራጀት ይችላሉ።
​5. የቤት ባለቤት አለመሆን (ዋናው መመዘኛ)
​➡️ በራሱ ወይም በትዳር ጓደኛው ስም የተመዘገበ የመኖሪያ ቤት የሌለው መሆን አለበት።
​➡️ ቀደም ሲል የቤት መስሪያ ቦታ ደርሶት ለሦስተኛ ወገን ያላስተላለፈ ስለመሆኑ ከሚመለከተው ሕጋዊ ተቋም (ለምሳሌ ከሰነዶች ማረጋገጫና ምዝገባ ወይም ከይዞታ ማረጋገጫ) ነፃ መሆኑን የሚያሳይ ማስረጃ ማቅረብ ይኖርበታል።
​6. ንቁ ተሳትፎ እና የሕግ ተገዢነት
​➡️ በቀበሌ ደረጃ በማኅበሩ እንቅስቃሴዎች ላይ በንቃት ለመሳተፍ ፈቃደኛ መሆን።
​➡️ የማኅበሩን መተዳደሪያ ደንብ እና የአፈጻጸም መመሪያዎችን አክብሮ ለመጓዝ መስማማት።
​7. የፋይናንስ አቅም
​➡️የማኅበሩን የመመዝገቢያ ክፍያ (የመግቢያ ፎርም እና ሌሎች ቅድመ-ክፍያዎችን) እና የተቀመጠውን ዝቅተኛ የቁጠባ/የዕቅድ መጠን ማሟላት መቻል ተገቢ ነው
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል
📍 አድራሻ፦ አዲስ አበባ | ደሴ (ወሎ) | ኮምቦልቻ
📞 ስልክ፦ +251910214108
📧 ኢሜይል፦ [email protected]
📱 ቴሌግራም፦ https://t.me/adem2141