31/08/2026
የፍታብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ መጥሪያ አሰጣጥ እና የምስክርነት ግዴታዎች አጠቃላይ የኢትዮጵያ የህግ ማዕቀፍ
በጠበቃ አደም ሰይድ ከማል
👛👛👛👛👛👛👛👛👛👛👛👛👛👛
የፍትሐ ብሔር ፍርድ ቤት ሂደቶች ፍትሐዊ፣ ቀልጣፋ እና ተዓማኒ እንዲሆኑ ከተነደፉት መሠረታዊ ሕጋዊ ሥርዓቶች መካከል የመጥሪያ አሰጣጥ እና የምስክርነት ግዴታ አፈጻጸም ዋነኞቹ ናቸው። በሂደት ላይ ያሉ አካላት ሆን ብለው መጥሪያን ከመቀበል ሲሸሹ፣ መጥሪያ ሳይደርስ ሲቀር ወይም ምስክሮች ሕጋዊ ጥሪን ችላ ሲሉ ፍርድ ቤቶች የሚወስዷቸው እርምጃዎች በፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ በግልጽ ተደንግገዋል።
በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ከፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 103 እስከ 105፣ 116፣ እና 118 የተደነገጉትን ቁልፍ የህግ ማዕቀፎች እና የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 153610 (ቅጽ 23) የሰጠውን አጠቃላይ የህግ ትርጉም መሠረት በማድረግ፤ ተከሳሾች መጥሪያን ለመቀበል ሲያመነቱ የሚወሰድ እርምጃ፣ የመጥሪያ አሰጣጥ ማረጋገጫ ሥርዓት፣ በምትክ የሚሰጥ መጥሪያ (Substituted Service) አሠራር፣ እንዲሁም የምስክሮች ሕጋዊ የመመስከር ግዴታና የፍርድ ቤቶች የማስገደድ ኃላፊነት በዝርዝር በጠበቃ አደም ሰይድ ከማል በሚከተለው መልኩ ተዘጋጅቶ ቀርቧል፦
1. መጥሪያን ለመቀበል እምቢተኛ ስለመሆንና ባለመገኘት የሚወሰድ ሕጋዊ እርምጃ ተከሳሹ፣ ወኪሉ፣ እንደራሴው ወይም መጥሪያው ሊደርሰው የሚገባው ማንኛውም አካል መጥሪያውን በባለቤትነት ተረክቦ የደረሰኝ ማረጋገጫ ለመፈረም ፈቃደኛ ሳይሆን ሲቀር፣ ወይም መጥሪያ ሰጪው ተገቢውን ፍለጋ አድርጎ ተቀባይን ማግኘት ሳይችል ሲቀር፣ እንዲሁም ተቀባይ ወኪል የሌለው መሆኑ ሲታወቅ ጥብቅ ሕጋዊ ሥርዓት ይከተላል። በዚህ ጊዜ መጥሪያ ሰጪው ወይም ባለጉዳዩ መጥሪያውን ለመስጠት ያልቻሉበትን ምክንያት በግልጽ በመሐላ ቃላቸው አረጋግጠው መጥሪያውን ለፍርድ ቤቱ ይመልሳሉ።
• የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 115 ድንጋጌዎች በዚህ መልኩ ሲያጋጥሙ ተፈጻሚ ይሆናሉ።
• መጥሪያ ተልኮለት ለመቀበል ፈቃደኛ አለመሆኑ ወይም ደረሰኝ ለመስጠት ያሳየው እምቢተኝነት በመሐላ በተሰጠ ቃል ከተረጋገጠ፣ መጥሪያው እንደደረሰው ተቆጥሮ ተከሳሹ በሌለበት ክርክሩ እንዲቀጥል ይደረጋል።
2. የመጥሪያ አሰጣጥ ሁኔታዎችንና ጊዜን በዝርዝር የማረጋገጥ ግዴታ በቁጥር 102 መሠረት ስለማንኛውም ጉዳይ መጥሪያ በሚሰጥበት ወቅት መጥሪያ ሰጪው ጥብቅ የማረጋገጥ ኃላፊነት አለበት።
• መጥሪያ ሰጪው በዋናው መጥሪያ ላይ ወይም ከዚሁ ጋር በሚያያዝ ሌላ ወረቀት ላይ መጥሪያውን የሰጠበትን ትክክለኛ ጊዜና ሁኔታ መመዝገብ አለበት።
• የተቀባዩን ሙሉ ስም፣ መጥሪያው በሚሰጥበት ጊዜ በቦታው የነበሩ ምስክሮችን ስም በዝርዝር መጻፍ ይኖርበታል።
• ተቀባይ ከፈረመበት ዋና ኮፒ ጋር በማያያዝ መጥሪያውን ለፍርድ ቤቱ በይፋ መልስ አድርጎ ማቅረብ ይጠበቅበታል።
3. በምትክ የሚሰጥ መጥሪያ (Substituted Service) እና የቸልተኝነት ሕጋዊ ውጤት ተከሳሹ መጥሪያ እንዳይደርሰው ሆነ ብሎ ራሱን የሸሸገ ወይም በፍርድ ቤቱ ደንበኛ ሥነ ሥርዓት መሠረት እንዳይደርስ መሰናክል የፈጠረ መሆኑ በሕግ ሲረጋገጥ ልዩ አሰራር ይተገበራል፦
• ፍርድ ቤቱ መጥሪያው በፍርድ ቤቱ ቅጥር ጊቢ ውስጥ ግልጽ በሆነ ሥፍራ ላይ እንዲለጠፍ ያደርጋል።
• ተከሳሹ የታወቀ መኖሪያ ቤት ያለው፣ በመጨረሻው ጊዜ ይኖርበት የነበረው ሥፍራ፣ የሚሠራበት ወይም የንግድ ሥራውን የሚያካሂድበት ቦታ የታወቀ ከሆነ በዚያው ግልጽ በሆነ ሥፍራ ላይ እንዲለጠፍ ይደረጋል።
• በቁጥር 107 እና 108 መሠረት ወይም በጋዜጣ ማስታወቂያ አማካይነት፣ እንዲሁም ፍርድ ቤቱ ተገቢ ሆኖ ያገኘው ሌላ ዘዴ ተከሳሹ መጠራቱን እንዲያውቅ ይደረጋል።
• መጥሪያው ሳይሰጥ በተመለሰ ጊዜ በከሳሽ አመልካችነት አዲስ መጥሪያ እንዲሰጥ ወይም በምትክ እንዲፈጸም ሊታዘዝ ይችላል። ሆኖም መጥሪያው ሳይሰጥ በተመለሰ በሦስት ወር ጊዜ ውስጥ ከሳሹ ሳያመልክት የቀረ እንደሆነ በቁጥር 70 መሠረት ቸልተኝነት የተረጋገጠ ይሆናል።
• ለተከሳሹ ሳይሆን በፍርድ ቤቱ ትእዛዝ መሠረት ለተከሳሹ ምትክ የተሰጠ መጥሪያ ለራሱ እንደተሰጠ ይቆጠራል፤ ፍርድ ቤቱም ተከሳሹ የሚቀርብበትን ጊዜ እንደ ነገሩ ሁኔታ ወስኖ ያስታውቃል ።
4. ለምስክሮች የሚሰጥ መጥሪያ አሰጣጥ ሥርዓት ለምስክሮች የሚሰጥ መጥሪያ ሁሉ ከቁጥር 103 እስከ 105 ከተመለከቱት ልዩ ሁኔታዎች በስተቀር፣ በዚህ ምዕራፍ የመጀመሪያ ክፍል ለተከሳሾች መጥሪያ ስለ መስጠት በተመለከተው ድንጋጌ መሠረት ሙሉ ተፈጻሚነት ይኖረዋል።
• በቁጥር 118 የተደነገጉት ጥሪን የማያከብሩ ምስክሮች ላይ የሚወሰዱ እርምጃዎች እንደተጠበቁ ሆነው፣ የምስክር መጥሪያዎች በዚሁ መርህ ይመራሉ።
5. የጥሪ ትእዛዝን በማያከብሩ ምስክሮች ላይ የሚወሰዱ ሕጋዊ እርምጃዎች የምስክርነት ቃሉን እንዲሰጥ ወይም የጽሑፍ ማስረጃ እንዲያቀርብ ጥሪ ትእዛዝ የተላከለት ማንኛውም ሰው ትእዛዙን ሳይፈጽም የቀረ እንደሆነ፣ ፍርድ ቤቱ አስቀድሞ የተላከለት ጥሪ መድረሱን ማረጋገጥ አለበት።
• እንዲቀርብ የተፈለገው ምስክር ወይም የጽሑፍ ማስረጃ ለጉዳዩ አወሳሰን ጠቃሚ መሆኑ ሲረጋገጥ፦
o የተላከው መጥሪያ ለባለ አድራሻው በሚገባ ያልደረሰው መሆኑ ከተረጋገጠ፣ ባለጉዳዩ ተገቢውን ኪሳራ ከፍሎ ሌላ መጥሪያ እንዲወስድ ይታዘዛል።
o መጥሪያው ደርሶት ሳይቀርብ የቀረው በሕግ በማይደገፍ ወይም በቂ ባልሆነ ምክንያት ሲሆን፣ ወይም እንዳይደርሰው ሆነ ብሎ መሰወሩ ሲረጋገጥ ፍርድ ቤቱ ተገቢውን ትእዛዝ በመስጠት ተጠሪው ተይዞ ወይም ታስሮ እንዲቀርብ ያደርጋል።
6. የምስክሮች ሕጋዊ የመመስከር ግዴታና የፍርድ ቤት የማስገደድ ኃላፊነት ለአንድ ጉዳይ ለምስክርነት የተቆጠረ ማንኛውም ግለሰብ በፍርድ ቤቱ ጥሪ መሠረት በሰዓቱ ቀርቦ የመመስከር ግዴታ አለበት።
• ምስክሩ ሊቀርብ ካልቻለ ወይም ምክንያቱ በቂ ካልሆነ፣ ፍርድ ቤቱ ተገቢ መስሎ የታየውን የትእዛዝ መንገድ በመከተል ምስክሩ በሕግ አግባብ ተገዶ ወይም ታስሮ እንዲቀርብ ማዘዝ አለበት።
• ፍርድ ቤቱ ይህንን እርምጃ በመውሰድ የምስክርነቱን ቃል መስማትና አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝም በሌላ ማስረጃ ጭምር በማጣራት በቀረበው ጉዳይ ላይ ፍትሐዊ ዳኝነት ሊሰጥ ይገባል።
7. የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት በመዝገብ ቁጥር 153610 (ቅጽ 23) የህግ ትርጉም አተገባበር በፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰጠው የህግ ትርጉም መሠረት የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 116 እና 118(2)(ለ) ድንጋጌዎች ትርጉም ሰፊ ትኩረት ተሰጥቶባቸዋል።
• ፍርድ ቤቶች የምስክሮችን ቀርቦ የመመስከር ግዴታ በማክበር ረገድ ክፍተት ሊኖራቸው እንደማይገባ፣
• ምስክሮች ቃላቸውን ሳይሰጡ እንዲቀሩ ክፍተት የሚፈጥሩ አሠራሮችን በማረም በፍርድ ሂደት ውስጥ መረጃዎችንና ማስረጃዎችን የማጣራት ኃላፊነታቸውን መወጣት እንዳለባቸው፣
• የፍትሕ አሰጣጡ ፍጹም የተሟላ እንዲሆን በሕግ የተሰጣቸውን አስገዳጅ የፍርድ ቤት ሥልጣን በአግባቡ በመጠቀም ጉዳዮችን በአስተማማኝ ማስረጃ መደምደም እንዳለባቸው ሕጋዊ ትርጉም ተሰጥቶበታል።
ጠበቃ አደም ሰይድ ከማል
📍 አድራሻ፦ አዲስ አበባ | ደሴ (ወሎ) | ኮምቦልቻ
📞 ስልክ፦ +251910214108
📧 ኢሜይል፦ [email protected]
📱 ቴሌግራም፦ https://t.me/adem2141
