Game Law & Legal Analysis Office.

10/04/2026

10/04/2026

Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa Lakk Galmee 246230 Ta'een Bitooteessa 25/2018 Murtii Haaraa Abbootii Seeraa 7 (Torbaan) Kennamee Jira.

Murtii kanaan dura Lakk Galmee: 186946 irratti, Iddoo tokko irratti namootni adda addaa lama waraqaa ragaa qabiyyee (kaartaa) yoo qabaatan, inni tokko mana yoo irratti ijaarrate , inni biraa immoo osoon mormu ijaarrate naaf haa diigamu jedhee gaafachuu hin danda’u jechuun kennamee ture haqameera.
Hiikoon dirqisisaan Mana Murtii Waliigala Federaalaa Dhaddacha Ijibbaataa Lakk. Galmee 186946 irratti Ebla 26, 2013 kennamee fi galmeewwan biroo irratti ejjennoon walfakkaataan qabamee ture jijjiiramuun,Qabiyyee magaalaa abbaa qabiyyee tokkoon galmaa’uu qabu irratti namoota adda addaatiif waraqaan ragaa qabiyyee yookiin kaartaan lama (overlap) kennamee yoo argame, mirga abbummaa lafaatiif dursa kan argatu nama jalqaba galmeesiseedha jechuun hiikkoon dirqisiisaan laatameera.

11/02/2026

Dhaddachi Ijibbaata Federaalaa
Lakk. Galmee 260477 ta'een ,Amajjii 26,2018 Murtii Dirqisiisaa Laateera.
Ka'umsi Dhimmichaa Mana Murtii Ol'aanaa Magaalaa Roobee ta'ee qabiyyeen falmii Yuunivarsiitii Madda Walaabuu fi himatamaa Wabii ta'e jidduutti raawwatameen bu'uura S/H/ H kew1922 tiin haala wabiin tokko itti gaafatamuu danda'u wajjiin kan wal qabatuudha!
Yuunivarsiitiin Madda Walaabuu himatamaan ammaa Wabii himatamaa 1ffaa ta'uudhaan waliigaltee uume faana himatamaa 1ffaan bu'uura waliigalteetiin Kan hin raawwanne waan taheef qarshii kana akka kafaluuf Kan himate yommuu ta'u Manni Murtii Ol'aanaa fi Manni Murtii Waliigala Oromiyaas qarshicha akka kafalu murteessuun dhimmichi dhaddacha Ijibbaata Federaalaa gahuun Dhaddachi ijibbaataa bu'uura S/H/H kew 1922 tiin qarshiin wabiin Kun dirqama ittiin seene ifatti waliigalticha irratti Kan hin ibsamne ta'uun himatamaan jalaa Kun itti gaafatamummaa Kan hin qabne ta'uu Murtii manneen Murtii jalaa diiguun murteessee jira .

21/01/2026

Murtii Dhaddacha Ijibbaataa
Gaafa guyyaa 4/2/2018
Lakk Galmee 239267 ta'een kenneen
yakka Gowwoomsuu raawwachuuf ,sanada sobaa yoo qopheeffatte, yakka daddabalamaan akka gaafatamu murtii dirqisiisaa s/y kew 699 gara hojitti deebisu laatameera.

15/09/2025

Waan namni hunduu beekuu qabuuf jireenya isaa guyyaa guyyaaf itti fayyadamuu qabu.
=======//=======///==//

Bitataan tokko Meshaa daldalaa(naggadee)irraa bitatee meshaan sun hanqina qabaachuu isaa yoo hubate guyyaa bitate irraa Eegalee guyyaa kudha shan(15) keessatti meshaan sun akka jijjiramuuf ykn qarshiin akka deebi'uuf gaafachuu danda'a. (Labsii dorggoomii fi Eegumsa Mirga shammaatotaa labsii 813/2013 kwt 20(2)(A)

For those who don't understand Afaan oromoo English version sited here below
====//==========///====
Any one of customers who buy a commodities from the market or marchant and everywhere of a shop and when commodity buyed have scarce in quality he asked his money or change of commodity buyed from the date aware the commodity have scarce in quality with in fifteen (15)days.
Proclamation No. 813/2013. article 20(2(2) (A) Competition and Consumers Protection.

28/05/2025

Labsii sirna To'annoo Gabaafi Qulqulina Omishaalee Qonnaa Naanoo Oromiyaa Murteessuuf bahe labsii 234/2013 kt 26(3)
3) Namni kamiiyyuu waraqaa
ragaa mirkaneessa gahumsaa,
sanada bittaa fi gurgurtaa, naga
hee kaffaltii tajaajila adda addaa,
hayyama hojii daldalaa ragga’ee
fi waraqaa darbiinsaa qabachuu
osoo qabu, ragaalee kanneen
yeroo sanatti harkatti osoo hin
qabatin oomishaalee qonnaa kan
geejjibe yookiin iddoo tokko irraa gara iddoo biraatti kan oofe
yookiin kan geesse yookiin sana
da yeroo tokko ittiin geejjibeen
yeroo tokkoo ol geejjibee yoo
argame, oomishaaleen gochi
seeraan alaa irratti raawwatame dhaalamuun akkuma jirutti ta’ee, hidhaa cimaa waggaa sadi hin caallee fi adabbii maallaqaa qarshii 50,000.00 hin caalleen ni adabama.
3) If any person, failing to hold
or carry evidences like competency assurance certificate, the buying and selling trans
action document, receipts for payments of various services,
approved trade activity license and pass parmt, found to trans
port or herd or take agricultural products from place to place or found to transport more than one times by one document,
save to the confiscation of the products up on which such il
legal act is committed, he shall be punishable with rigorous imprisonment not exceeding three years and fine penalty not exceeding Birr 50,000.

3) ማንኛውም ሰው የብቃት ማረጋገጫ
ወረቀት፣ የግብይት ሰነድ፣የልዩ ልዩ
አገልግሎት ክፍያ ደረሰኝ፣ የጸና የንግድ ሥራ ፈቃድ፣ የይለፍ ወረቀት መያዝ
ሲገባው እነዚህን ማስረጃዎች በወቅቱ በእጁ ሳይዝ የግብርና ምርቶችን ያጓጓዘ ወይም ከአንድ ሥፍራ ወደ ሌላ ሥፍራ
የነዳ ወይም ያደረሰ ወይም ለአንድ ጊዜ የሚያጓጉዝበትን ሰነድ ከአንድ ጊዜ

27/05/2025

18/01/2025

የከተማ ቦታ ኪራይና የቤት ግብር ስሌት ማሻሻያ አስመልክቶ ክርክሩ ያለበትን ሁኔታ ተሰጠ መግለጫ
***
አዲስ አበባ ፍትህ ቢሮ
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ፋይናንስ ቢሮ ሚያዝያ 03 ቀን 2015 ዓ.ም ካወጣው የከተማ ቦታ ኪራይና የቤት ግብር ስሌት ማሻሻያ የጥናት ሰነድ ጋር በተያያዘ እናት ፓርቲ የጥናት ሰነዱ ለተቋሙ በህግ ባልተሰጠ ስልጣን ላይ የመመሪያ አወጣጥ ስርአትን ባልተከተለ መልኩ የወጣ በመሆኑ በአዋጅ ቁጥር 1183/2012 መሰረት ሊከለስ ወይም ሊሻር ይገባዋል ሲል የመመሪያ ክለሳ አቤቱታውን ለፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የአስተዳደር ጉዳዮች ችሎት ያቀረበ ሲሆን፤
ፓርቲው ባቀረበው የክለሳ አቤቱታ ላይም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ፋይናንስ ቢሮ ከክስ ምክንያት እና ከይርጋ ጋር በተያያዘ ካቀረባቸው የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያዎች በተጨማሪ የጥናት ሰነዱ በአዋጅ ቁጥር 80/68 አንቀጽ 6/2 ፣ በአዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 52/6 እና በአዋጅ ቁጥር 74/2014 አንቀጽ 18(6) ድንጋጌዎች መሰረት በህግ ለከተማ አስተዳደሩ በተሰጠ የፋይናን ስልጣን (fiscal power) መነሻነት የተከወነ የታሪፍ ማሻሻያ እንጂ መመሪያ ስላለመሆኑ በመጥቀስ ክርክሩን አቅርቧል፡፡
ፍርድ ቤቱም የታሪፍ ማሻሻያ ጥናት ነው በሚል የቀረበው ሰነድ መመሪያ ነው ወይስ አይደለም? መመሪያ ነው ከተባለስ የመመሪያ አወጣጥ ስርአትን ጠብቆ ወጥቷል ወይስ አልወጣም እና በዚህ ረገድ ለፋይናንስ ቢሮው በህግ የተሰጠ ስልጣን አለ ወይስ የለም የሚሉ ጭብጦችን መስርቶ መዝገቡን በመመርመር የጥናት ሰነዱ መመሪያ ስለመሆኑና ይህ መመሪያም በህግ ከተሰጠ ስልጣንና ተግባር ውጪ በሆነ ጉዳይ ላይ የመመሪያ አወጣጥ ስርአትን ባልተከተለ መልኩ የወጣና በስራ ላይ የዋለ ነው የሚል ድምዳሜ ላይ በመድረስ መመሪያው ሊሻር ይገባዋል ሲል ጥር 09 ቀን 2017 ዓ.ም በዋለው ችሎት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡
ይሁን እንጂ የውሳኔው መፈጸምም ይሁን በጉዳዩ ላይ የሚሰጥ መግለጫ የከተማ አስተዳደሩ መብትና ጥቅም ላይ ከፍተኛ ጉዳትን የሚያደርስ የግብር አሰባሰብ ስርዓቱን በማስተጓጎል የከተማ አስተዳደሩ ገቢ በማመንጨት የሚያከናውናቸውን የልማት ስራዎች እንቅስቃሴ የሚገታ ስለመሆኑ በመጥቀስ ተጠሪ በጉዳዩ ላይ ይግባኙን አቅርቦ ሳያሰማ በፊት በጉዳዩ ላይ በማናቸውም አይነት መልኩ የሚሰጥ መግለጫም ይሁን የውሳኔው መፈፀም ላይ በፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ፕሬዘዳንት በኩል የ15 ቀናት የእግድ ትእዛዝ እንዲሰጥለት ባቀረበው የእግድ አቤቱታ መነሻነት የውሳኔው አፈፃጸምና በዚህ ረገድ በማናቸውም መልኩ የሚሰጡ መግለጫዎች ታግደው እንዲቆዩ በፍርድ ቤቱ ፕሬዘዳንት በኩል የእግድ ትእዛዝ የተሰጠ ስለመሆኑ እናሳውቃለን፡፡
በመሆኑም የፍርድ ቤቱን ሕጋዊ ትዕዛዝ በመተላለፍ በተለያዩ ሚዲያ አማራጮች መግለጫ የሚያወጡ አካላትን ለህግ በማቅረብ በአስተዳደሩ ላይ ለሚደርሱ ጉዳቶች ተጠያቂ እንደሚናደርግ እናሳዉቃለን፡፡

17/01/2025

Waa'ee Dhaddacha Ijibbaataa
----------------------------------------------------
↪️Labsii Gurmaa’ina, Aangoo fi Hojii Manneen Murtii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Irra Deebiin Murteessuuf Bahe, Labsii Lak. 216/2011kwt 26-29
1) Akkaataa Labsii kana Keewwata 25 (2) (f) tiin, dhimmi murtii dhumaa argate tokko Dhaddacha Ijibbaataatiin kan ilaalamu murtichi dogoggora bu’uuraa seeraa qaba jedhamee yoo amaname qofaa dha.
2) Kan Keewwata kana Keewwata Xiqqaa (1) jalatti tumame akkuma eegametti ta’ee, murtiin dhumaa tokko ‘dogoggora bu’uuraa seeraa qaba kan jedhamu, murtichi:
👉 (a) Dogoggora hiikaa seera yookiin duudhaa seeraa yoo qabaate, yookiin seera ifatti tumame cabsee yoo argame fi dhiibbaa hin malle mirga namaa yookiin sirna seeraa irratti kan hordofsiise yoo ta’e; yookiin
👉(b) Seeraan ala bilisummaa fi mirga namoomaa bu’uuraa kan dhabsiise yookiin kan dhiphise yoo ta’e; yookiin
👉(c) Gar-malee haqa kan jallise yookiin dhabamsiise yoo ta’e.

↪️3) Dhimmoonni armaan gadii Dhaddacha Ijibbaataatti dhiyaachuu hin danda’an:
👉(a) Dhimmoota bu’uura Heeraa Federaalaa fi seera birootiin addatti Manneen Murtii Federaalaatiif kennaman; yookiin
👉(b) Dhimmoota Naannoo murtii dhumaa hin arganne; yookiin
👉(c) Murtii dhumaa falmii baasii fi kisaaraa yookiin yakka dambii darbuun walqabate
👉(d) Murtii dogoggora firii dubbii kamiyyuu, yookiin dogoggora yookiin hir’ina ragaa fuudhuu yookiin madaaluu irratti raawwatame.

4) Kan Keewwata kana Keewwata Xiqqaa (2-4) jalatti tumaman
akkuma eegametti ta’ee, ulaagaa dhimmoonni ijibbaataaf dhiyaatan
guutuu qaban Dhaddacha Ijibbaataa, Pirezidaantii fi Pirezidaantii
Itti Aanaa dabalatee kan abbootiin seeraa Mana Murtii Waliigalaa yoo
xiqqaate torba itti moggaafaman, itti dabaluu ni danda’a.

5) Dhaddachi Ijibbaataa iyyata dhiyaate ijibbaataan ilaalee murtii jalaa cimsuu, fooyyessuu yookin diiguuf aangoo ni qabaata.

Itti Dhiyaatu kwt 27
👉1) IyyanniDhaddacha Ijibbaataaf dhiyaatu murtiin dhumaa dogoggora bu’uu
shaam