15/01/2026
جرایم علیه اموال
تعریف کلی
جرایم علیه اموال به اعمالی گفته میشود که بهصورت غیرقانونی، مالکیت، تصرف یا انتفاع مشروع اشخاص از اموالشان را مورد تعرض قرار داده و موجب ضرر مادی میگردد.
1️⃣ سرقت
تعریف: ربودن مال منقول متعلق به غیر، بهطور پنهانی و بدون رضایت مالک.
ارکان:
مال منقول
ربایش پنهانی
عدم رضایت مالک
قصد تملک
نکته: سرقت ممکن است حدی یا تعزیری باشد.
2️⃣ غصب
تعریف: تصرف یا استیلا بر مال غیر بدون رضایت مالک، خواه به قصد تملک یا صرف استفاده.
ویژگیها:
شامل مال منقول و غیرمنقول
پنهانی بودن شرط نیست
اثر حقوقی: غاصب ضامن عین مال، منافع و خسارات است.
3️⃣ خیانت در امانت
تعریف: تصاحب، استعمال یا تلف مال امانی برخلاف توافق یا قانون.
ارکان:
سپرده شدن قانونی مال
وجود اعتماد
تصرف غیرمجاز
ورود ضرر
مثال: فروش مال امانی.
4️⃣ کلاهبرداری
تعریف: تحصیل مال یا منفعت غیر از طریق فریب و وسایل متقلبانه.
عناصر:
فریب و نیرنگ
اغفال بزهدیده
تحصیل مال
سوءنیت
5️⃣ تخریب
تعریف: وارد کردن آسیب عمدی به مال متعلق به دیگری.
شرط اصلی: عمدی بودن عمل.
مثال: شکستن یا سوزاندن اموال.
6️⃣ اتلاف مال
تعریف: نابود کردن کامل مال دیگری، عمدی یا غیرعمدی.
قاعده فقهی: من أتلف مال الغیر فهو له ضامن.
7️⃣ تصرف عدوانی
تعریف: تصرف غیرقانونی در ملک غیرمنقولی که در تصرف دیگری بوده است.
شرایط:
سبق تصرف شاکی
لاحق بودن تصرف متهم
نبود مجوز قانونی
مبنای قانونی
جرایم علیه اموال در قانون جزای افغانستان (کود جزا) بهصورت مشخص جرمانگاری شدهاند و برای هر یک، مجازات متناسب (حد، قصاص، دیه یا تعزیر) در نظر گرفته شده است. هدف قانونگذار، حمایت از مالکیت مشروع، امنیت اقتصادی و نظم اجتماعی است.
سرقت: بسته به شرایط، حدی یا تعزیری
غصب و تصرف عدوانی: ضمان عین مال، منافع و رفع تصرف
خیانت در امانت و کلاهبرداری: تعزیر و جبران خسارت
تخریب و اتلاف: تعزیر و ضمان مالی
مبنای فقهی
فقه اسلامی مالکیت مشروع را محترم دانسته و هرگونه تعدی به مال غیر را موجب ضمان میداند:
قاعده ید: «الید ما اخذت حتی تؤدی»
قاعده اتلاف: «من أتلف مال الغیر فهو له ضامن»
قاعده لاضرر: منع اضرار به حقوق مالی دیگران
بر این اساس، مرتکب علاوه بر مجازات، مکلف به اعاده عین مال یا جبران خسارت است.
نتیجهگیری نهایی
جرایم علیه اموال از مهمترین مباحث حقوق جزا محسوب میشوند و آگاهی حقوقی شهروندان از این جرایم، نقش اساسی در کاهش منازعات و تأمین عدالت اجتماعی دارد.
جرایم علیه اموال در حقوق جزا افغانستان
جرایم علیه اموال به اعمالی گفته میشود که مالکیت و تصرف مشروع اشخاص را مورد تعرض قرار میدهد. مهمترین این جرایم عبارتاند از:
1️⃣ سرقت
2️⃣ غصب
3️⃣ خیانت در امانت
4️⃣ کلاهبرداری
5️⃣ تخریب
6️⃣ اتلاف مال
7️⃣ تصرف عدوانی
قانون جزای افغانستان و فقه اسلامی، با جرمانگاری این اعمال، از مالکیت مشروع اشخاص حمایت کرده و مرتکب را علاوه بر مجازات، مکلف به جبران خسارت میدانند.
✍️ ادیبالله کوهستانی
وکیل مدافع و مشاور حقوقی
#سرقت #غصب #کلاهبرداری
