02/09/2026
اگر کسی چیزی را به دیگری هدیه کند، آیا میتواند بعداً آن را پس بگیرد؟
بسیاری تصور میکنند وقتی چیزی را به شخصی هدیه کردند، هر وقت خواستند میتوانند آن را پس بگیرند؛ اما موضوع به این سادگی نیست.
در مورد هبه، باید چند حالت را از هم جدا کرد:
۱. قبل از تحویل مال
اگر هبه انجام شده باشد ولی مال هنوز به شخصی که هدیه برای اوست تحویل نشده باشد، هبه هنوز کامل نشده و واهب میتواند از آن برگردد.
۲. بعد از تحویل مال
وقتی مال به گیرنده تحویل و قبض شد، موضوع متفاوت میشود.
در این حالت، واهب نمیتواند خودسرانه مال را پس بگیرد.
اگر گیرنده راضی باشد، امکان برگشت وجود دارد؛ و اگر راضی نباشد، در صورت نبودن مانع، موضوع باید از طریق حاکم و مرجع صلاحیتدار پیگیری شود.
۳. بعضی هدایا اصلاً قابل پس گرفتن نیستند
برای مثال، اگر شخصی مال خود را به برخی خویشاوندان نزدیک خود مانند پدر، مادر، فرزند، برادر یا خواهر هبه کند، حق رجوع وجود ندارد.
همچنین هبه میان زن و شوهر، پس از تحویل، مانع رجوع دارد.
۴. اگر در مقابل هدیه عوض گرفته شده باشد
اگر گیرنده در مقابل آن هدیه چیزی به واهب بدهد و واهب آن عوض را قبول و دریافت کند، این نیز میتواند مانع رجوع شود.
۵. اگر مال تغییر کرده باشد
اگر مالی که هدیه داده شده در دست گیرنده تغییر اساسی پیدا کند؛ مثلاً در زمینی که هدیه شده ساختمان ساخته یا درخت کاشته شود، این تغییر میتواند مانع رجوع باشد.
۶. اگر مال از مالکیت گیرنده خارج شده باشد
اگر گیرنده مال را فروخته، به دیگری هبه کرده یا به شکلی از مالکیت خود خارج کرده باشد، واهب نمیتواند به سادگی آن را پس بگیرد.
۷. پس گرفتن خودسرانه چه حکمی دارد؟
اگر بعد از قبض، بدون رضایت گیرنده و بدون حکم حاکم مال را خودسرانه پس بگیرد، این کار مجاز نیست و در صورت تلف یا از بین رفتن مال در دست او، مسئولیت جبران نیز متوجه او خواهد بود.
نتیجه:
هدیه دادن همیشه به این معنا نیست که واهب برای همیشه و در هر شرایطی از حق رجوع محروم شده است؛ اما حق رجوع نیز مطلق نیست.
باید بررسی شود:
آیا مال تحویل شده است؟
گیرنده چه نسبتی با واهب دارد؟
آیا در مقابل هبه عوض داده شده؟
آیا مال تغییر کرده یا از مالکیت گیرنده خارج شده؟
آیا یکی از طرفین فوت کرده است؟
بنابراین، قبل از اینکه کسی بگوید «این مال را هدیه دادم و حالا میخواهم پس بگیرم»، باید شرایط هبه و موانع رجوع دقیق بررسی شود.
⚖️ یک هدیه ساده میتواند آثار حقوقی مهمی داشته باشد؛ پس در معاملات و هبههای مالی، شرایط را روشن و مستند تنظیم کنید.
خدمات حقوقی ودار الوکاله ثاقب مبارز
